ماجرای بارانهای بسیار شدید استانهای شمالی؛ پای «النینو» و «تورنادو» وسط بود؟
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور درباره ارتباط بارشهای اخیر در شمال کشور با جریان النینو یا تورنادو، گفت: هیچکدام را تأیید نمیکنم؛ به نظر من این بارشها...
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور درباره ارتباط بارشهای اخیر در شمال کشور با جریان النینو یا تورنادو، گفت: هیچکدام را تأیید نمیکنم؛ به نظر من این بارشها نه ناشی از النینو و نه مرتبط با تورنادو بوده است.
وی افزود: النینو یک پدیده بسیار بزرگمقیاس است که در مناطق دوردست رخ میدهد و در واقع به گرم شدن نابهنجار دمای اقیانوس در منطقه حاره اقیانوس آرام، پیرامون خط استوا و در جنوب و شمال خط استوا مربوط میشود.
بارشهای اخیر شمال ربطی به تورنادو نداشت
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور بیان کرد: النینو مسلماً امواج هواشناسی را که پیرامون کره زمین در گردش هستند، تحت تأثیر قرار میدهد و این تغییرات، گردشهای جوی را دچار نوسان و تغییر میکند، اما اینکه یک بارش مشخص را در یک منطقه در نظر بگیریم و بگوییم بخشی از آن ناشی از النینو و بخش دیگر ناشی از عوامل دیگر است، واقعاً کار نشدنی است.
وی ادامه داد: به طور کلی، النینو زمینه عبور سامانهها را، بهویژه در فصل سرد سال، از منطقه ما تسهیل میکند؛ اما در تابستان اثر آن برعکس است. بهخصوص بارشهای موسمی هند و جنوب شرق ایران که معمولاً در تابستان رخ میدهند و ناشی از جریانهای موسمی هند هستند، در سالهای النینو تضعیف میشوند.
وظیفه تصریح کرد: النینو در تابستان باعث ضعیفتر شدن بارشهای موسمی و در نتیجه تشدید خشکسالی در هند، پاکستان و بخشهای جنوب شرقی ایران میشود، چراکه تابستان بهترین زمان بارندگی در هند و پاکستان است و جنوب شرق ایران نیز به هر حال بارشهای تابستانی قابل توجهی دارد، اما در سالهای النینو این بارشها معمولاً ضعیف میشوند.
وی درباره پدیده تورنادو نیز گفت: به پدیدهای که در واقع طوفان یا طوفان روی دریاست، تورنادو گفته میشود و البته از تایفون ضعیفتر است.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور یادآور شد: تایفون یا تیفون نیز یک پدیده طوفانی است، اما بسیار قویتر است. تورنادو در واقع گردش شدید باد در مناطق ساحلی است و سپس در خشکی به شکل گردباد ظاهر میشود. این پدیده معمولاً در جنوب غرب آمریکا رخ میدهد و میتواند گرد و خاک وسیع ایجاد کند و بارشهای سنگین نیز به همراه داشته باشد، اما اثر سرعت باد در آن بسیار قوی است.
بارشهای شدید شمال کشور نتیجه گذر یک موج جوی بود
به نقل از مهر، وی با بیان اینکه در ایران چنین پدیدهای کمتر رخ میدهد، اظهار کرد: بیشتر بارشهای اخیر در شمال ایران ناشی از گذر یک موج بود و این موج نیز تورنادو نبود؛ بنابراین نمیتوان بارشهای اخیر را به تورنادو مرتبط دانست.
وظیفه تاکید کرد: این امواج معمولاً در تابستان و بهویژه در اواخر تابستان رخ میدهند. در این زمان، دریا همچنان بسیار گرم است و اگر جریانی، بهخصوص جریان شمالی، وارد منطقه شود، میتواند رطوبت زیادی را به مناطق ساحلی و جلگههای گیلان، مازندران و سپس گلستان منتقل کند.
وی ادامه داد: در این شرایط، وجود رطوبت بالا و هوای گرمی که در تابستان، بهخصوص در لایههای زیرین جو، وجود دارد، یک حالت انفجاری ایجاد میکند و زمینه برای همرفتهای بسیار شدید یا شکلگیری تودههای هوایی که هم مرطوب هستند و هم شرایط رشد عمودی در آنها فراهم است، ایجاد میشود؛ این تودههای هوا به سمت بالا حرکت میکنند و در لایههای بالاتر سرد میشوند. در نتیجه، شرایط اشباع ایجاد میشود و رطوبت نسبی به ۱۰۰ درصد میرسد. در این شرایط ابر شکل میگیرد و گرمای نهان آزاد میشود.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تصریح کرد: آزاد شدن گرمای نهان موجب رشد انفجاری ابرهای کانوکتیو یا همرفتی میشود و این ابرها توسعه پیدا میکنند. در صورت وجود رطوبت بسیار زیاد، میزان بارش نیز افزایش مییابد. این موضوع به جریانی بستگی دارد که از روی دریا به سمت خشکی حرکت میکند و هرچه این جریان شدیدتر باشد و هوای گرم قبلی منطقه نیز قابل توجه باشد، میتواند این اثر را تقویت کند.
بارشهای اخیر شمال کشور بیسابقه نبود
وی درباره بیسابقه بودن بارشهای اخیر شمال کشور گفت: این پدیده بیسابقه نبوده و در گذشته نیز شاهد سیلاب و بارشهای شدید در شمال کشور بودهایم و اکنون نیز کموبیش همین شرایط رخ داده است. موضوع دیگری که شاید بتوان در این زمینه به آن توجه کرد، این است که اقلیم کشور ما در همین تابستان، نسبت به میانگین ۳۰ سال گذشته، حدود ۱.۵ درجه گرمتر بوده است. البته منظور من میانگین دمای تابستان است و ممکن است دمای یک روز خاص متفاوت باشد.
وظیفه عنوان کرد: بهخصوص پیش از وقوع بارش، هوای شمال کشور نیز به طور نابهنجاری گرمتر از معمول بود. این گرمتر بودن نسبت به شرایط نرمال باعث میشود جو بتواند رطوبت بیشتری را در خود نگه دارد. بنابراین هوای صاف یا شرایط جوی موجود، نسبت به معمول میتواند رطوبت بیشتری با خود داشته باشد.
وی افزود: در شرایطی که بارش آغاز میشود، این بخار آب همراه با توده هوا به سمت بالا حرکت میکند و شرایط اشباع شکل میگیرد. از آنجا که دمای هوا بالا بوده و ذخیره گرمایی زیادی داشته است، مقدار قابل توجهی رطوبت نیز با خود به همراه دارد. زمانی که این توده هوا به شرایط اشباع میرسد و در اثر صعود سرد میشود، گرمای نهان آزاد میشود و در نتیجه این فرآیند میتواند به شکل بارش شدید ظاهر شود یا شدت بارش را افزایش دهد.
گرمایش زمین بارشهای شدید را تشدید میکند
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور یادآور شد: به طور کلی، در اغلب مناطق دنیا بارشهای بسیار سنگینی که مشاهده میکنیم و در بسیاری از مناطق نیز موجب وقوع سیل و خسارت میشوند، بخشی از علت افزایش رخداد سیلابها نسبت به گذشته به گرمایش نابهنجار زمین مربوط است.
وظیفه در پایان خاطرنشان کرد: گرمایش زمین موجب شده ظرفیت جو برای پذیرش و نگهداری رطوبت افزایش پیدا کند. این افزایش رطوبت در شرایط بارشی میتواند شدت بارشها را بیشتر کند و در نهایت موجب تبدیل بارشها به رگبارهای شدید و سیلاب شود. این موضوع یک زمینه کلی است و فقط به ایران مربوط نمیشود. تقریباً در همه جای دنیا این گرایش را مشاهده میکنیم که افزایش دما و گرمایش زمین میتواند زمینه را برای افزایش شدت بارشها و در برخی موارد وقوع سیلابهای شدید فراهم کند.