طرحی که جنگل‌های هیرکانی را نجات می‌دهد

محمد داود بیگی – روزنامه اطلاعات| جنگل‌های تاریخی و بکر هیرکانی به عنوان عامل بزرگ بارندگی‌ها و سد طبیعی در برابر بارش‌های سنگین، سال‌هاست با بی‌مهری سوداگران چوب و احکام غیر بازدارنده روبرو شده و فرود آمدن پیاپی تبرها بر گونه‌های هیرکانی و خروج مقادیر انبوهی از چوب درختان این جنگل‌ها بخصوص در سال‌های اخیر به سریال دنباله‌داری بدل شده است.

جنگل‌های هیرکانی ایران به‌عنوان میراث باستانی و ثبت‌شده در فهرست جهانی یونسکو، سال‌هاست تحت فشار شدید قطع غیرمجاز قرار دارد و برخی از مناطق شمالی استان گلستان، اکنون با پدیده ریزگردها، فرسایش شدید خاک و کاهش پوشش گیاهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در این شرایط، طرح زراعت چوب به‌عنوان یک راهبرد چندمنظوره، می‌تواند به سپری سبز برای کاهش فشار بر جنگل‌های هیرکانی عمل کند.

شدت هیرکانی تراشی در بخش‌هایی از استان‌های شمالی کشور به حدی است که از جمله در جنوب بابل سبب طغیان رودخانه تاریخی بابلرود در ۷ آذر سال ۱۴۰۲ شد. این سیلاب با حجم آب ۲۸۰مترمکعب بر ثانیه رکورد دبی نیم قرن اخیر آب این رودخانه را شکست و آبگرفتگی خانه‌های مسیر این رودخانه و خسارت به بسیاری از زمین‌های کشاورزی را به همراه آورد.

کارشناسان محیط‌زیست معتقدند که سالیان گذشته با توجه به انبوه درختان جنگلی حدود ۸۰درصد از بارش‌ها جذب منابع زیرزمینی می‌شد ولی به دلیل تاراج درختان هیرکانی این رقم اکنون به کمتر از ۵۰درصد کاهش یافته است و مابقی به سیلاب و رواناب بدل می‌شود.

 رفع نیازهای سلولزی و کاهش فشار به جنگل‌های هیرکانی

به باور صاحبنظران، زمان آن فرا رسیده است که برای حفظ جنگل‌های هیرکانی، نهضت همگانی برپا شود و از تمامی ظرفیت‌ها از جمله مردم محلی برای تحقق آن در مناطق روستایی استفاده شود. همزمان، قوانین بازدارنده و زراعت چوب هم به سرعت به اجرا درآید.

معاون برنامه ریزی و مسئول کمیته فنی منابع طبیعی گیلان، در گفتگو با «اطلاعات» تاکید کرد: در این استان بحث پدیده ریزگردها و بادشکن‌ها منتفی است، اما اهمیت زراعت چوب برای رفع نیازهای سلولزی کشور و کاهش فشار به جنگل‌ها، ضروری و حائز اهمیت است.

مهندس محمدرضا عبداللهی افزود: با اقدامات ترویجی می‌توان مردم را در اراضی مازاد بر نیاز آنان، به زراعت چوب با گونه‌های اصلاح شده ترغیب کرد، تا برداشت چوب از جنگل‌های هیرکانی مشکلی به‌وجود نیاورد. به این ترتیب، نیازهای سلولزی کشور تامین می‌شود، قاچاق چوب کاهش می‌یابد و همچنین از فروش زمین‌های کشاورزی روستائیان برای ویلاسازی، پیشگیری به عمل آید.

وی در پاسخ به اینکه سرقت و قاچاق چوب از جنگل‌های هیرکانی در چه اندازه‌ای است؟ گفت: در استان گیلان سالانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ پرونده قاچاق چوب تشکیل می‌شود که البته به دلیل عدم بازدارندگی مجازات‌ها، متخلفان دوباره به این کار روی می‌آورند و به جان جنگل‌های هیرکانی می‌افتند.

عبداللهی درباره چگونگی اجرای زراعت چوب در استان گیلان خاطرنشان کرد: حدود ۴۰هزار هکتار عرصه‌های جنگلی برای زراعت چوب در استان وجود دارد که البته وقتی مانند امسال بازارهایی مانند برنج خوب و پر رونق شود، کشاورزان طبعاً به کشت آن محصول روی می‌آورند، اما باید ترتیبی داده شود که سالانه حداقل سطح ثابتی از اراضی کشاورزی برای حفظ جنگل‌های هیرکانی، به زراعت چوب اختصاص یابد.

وی تصریح کرد: یکی از مؤثرترین راه‌ها برای پیشگیری از قطع درختان جنگلی جنگل‌ها و کاهش قاچاق چوب و صدمات جبران ناپذیر آن به طبیعت، ترغیب علاقه‌مندان به زراعت چوب و بهره‌برداری از آن در صنایع چوبی کشور است.