راننده مست اتوبوس مسافربری بازداشت شد

رئیس پلیس راه راهور فراجا از توقیف یک دستگاه اتوبوس مسافربری در آزادراه رشت ـ قزوین خبر داد که راننده ۴۲ ساله آن در حالت مستی پشت فرمان بود.

به گزارش اطلاعات، یکی از اولین دغدغه‌های پلیس در دنیای امروز، سلامت رانندگان هنگام رانندگی است، چرا که راننده ناسالم فقط جان و مال خود را به خطر نمی‌اندازد، بلکه به دیگران نیز خسارت وارد می‌کند؛ خسارت‌هایی که در بسیاری از موارد جبران ناپذیر است.

نخستین اقدام برای اطمینان از هوشیاری رانندگان نیز آزمایش مصرف الکل است اما در ایران کمتر با پلیسی مواجه می‌شویم که در حال گرفتن تست الکل از راننده باشد، حتی بعد از تصادف. شاید برای همین است که آمار دقیقی از میزان تصادفاتی که در پس آن الکل باشد منتشر نشده است. حتی رانندگانی که در خیابان یا جاده با رانندگی خطرناک حرکت می‌کنند، بعد از توقیف، تست الکل نمی‌دهند. از این رو، موضوع سلامت رانندگان به‌ویژه رانندگان خودروهای عمومی، بیشتر از گذشته مطرح است که کلید حل آن همکاری پلیس و تکنولوژی است.

ایسنا در خبری که دیروز منتشر کرد از توقیف یک اتوبوس مسافربری با ۲۰ مسافر در اتوبان رشت ـ قزوین خبر داد. ظاهرا پلیس پس از توقیف این اتوبوس، متوجه شد که راننده آن حالت طبیعی ندارد و الکل مصرف کرده است. 

این بار به خیر گذشت و پلیس به هر دلیل، مانع اتفاق ناگواری شد که ۲۰ شهروند را تهدید می‌کرد اما این ماجرا سؤال بزرگی را ایجاد می‌کند: چه تعداد راننده در روز در جاده و خیابان با حالتی غیرطبیعی رانندگی می‌کنند؟ آماری در دست نیست، ولی حتما در میزان تصادفات و کشته‌های حوادث رانندگی اثری از آن وجود دارد.

آماری وجود ندارد

همان‌طور که اشاره شد، آمار رسمی از میزان رانندگی در حالت مستی در ایران وجود ندارد، چرا که اساسا آزمایش دائمی در این مورد صورت نمی‌گیرد. حسین منوچهر پارسا، کارشناس رانندگی و تصادفات در این مورد به اطلاعات گفت: آمار دقیقی در دست نیست اما تصاعدی شدن میزان رانندگی در حالت مستی در کشور جای نگرانی دارد.

وی افزود: در تمامی کشورها، پلیس با رانندگان مست، برخورد جدی دارد. برای مثال در یکی از دانشگاه‌های آمریکا، یک ماکت خودرو طراحی شده که نیمی از آن تاکسی و نیم دیگر آن خودروی پلیس است. زیر آن توضیح داده شده که اگر با تاکسی به دورترین جای شهر بروید، حداکثر ۱۱ دلار کرایه خواهید داد ولی اگر در حالت مستی پشت فرمان بنشینید، ۱۱ هزار دلار برایتان هزینه خواهد داشت و در ادامه هزینه‌های مربوط به رانندگی در حالت مستی، مانند  جریمه و دادگاه و تجدید گواهینامه را فهرست کرده بودند. یعنی در این کشور رانندگی در حالت مستی بر فرض این‌که تصادف نشود، ۲ و نیم میلیارد تومان برای راننده هزینه دارد، اگر راننده مست تصادف کند، این رقم چندین برابر خواهد بود.

اثر دانینگ-کروگر

اثر دانینگ-کروگر، یک پدیده و خطای شناختی معروف در روان‌شناسی است. در این اثر، افراد کم‌مهارت، استعداد و دانش خود را بسیار بیشتر از واقعیت ارزیابی می‌کنند. سرهنگ پارسا در این باره توضیح داد: در حالت عادی اکثر افراد، توانایی خود را بیشتر از مهارتشان فرض می‌کنند، اما این مسأله در مورد افراد مست، چندین برابر است؛ آنها تصور می‌کنند مهارت بالایی دارند و خودشان را «شوماخر» می‌بینند.

این کارشناس خودرو و تصادفات افزود: از نظر علمی، مهارت همه ما به یک اندازه است. با توجه به این‌که ۹۵ درصد رانندگان در دنیا از قوانین فیزیک در رانندگی بی اطلاع هستند و اشتباهات زیادی را حین رانندگی مرتکب می‌شوند باید گفت وای به روزی که فردی حالت عادی نداشته باشد!

فرصت کوتاه واکنش

مغز فردی که تحت‌تأثیر الکل قرار دارد، به موانع دیرتر واکنش نشان می‌دهد. پارسا با اشاره به این موضوع توضیح داد: چشم انسان علیرغم توانمندی‌های بسیار زیاد، محدودیت‌هایی هم دارد، از جمله این‌که ۹دهم ثانیه طول می‌کشد تا مانعی را ببیند. در حالت عادی از زمانی که مانع را می‌بینیم تا زمانی که مغز به پاها دستور فشارآوردن روی پدال ترمز را می‌دهد، بین ۷۵ صدم تا یک و نیم ثانیه زمان لازم است. این عدد برای فردی که مست است، با توجه به میزان مستی، بیشتر و بیشتر می‌شود. مثلا ممکن است به جای یک و نیم ثانیه، ۳ ثانیه طول بکشد و همین برای یک تصادف مرگبار کافی است.

مؤلف «اولین دایره‌المعارف جامع اتومبیل در ایران» در پایان به ناکارامدی جریمه‌های رانندگی در کشور اشاره کرد و توضیح داد: در بسیاری از کشورها، به جز جریمه بسیار سنگین نقدی، گواهینامه فردی که در حالت مستی رانندگی کرده باطل می‌شود و بعد از یک یا چند سال محرومیت از رانندگی، فرد خاطی باید از ابتدا به سراغ آموزش و دریافت گواهینامه برود. به نظرم در ایران هم لازم است این اتفاق بیفتد. 

هوشمندسازی رانندگی

اما جریمه و فرهنگ‌سازی به صورت مجزا کارساز نیست، دنیا به سمت هوشمندسازی رانندگی رفته است. مهندس حامد خدابخشی، طراح یک شرکت دانش‌بنیان در این مورد توضیح داد: در مورد حالات نامتعارف رانندگی، دنیا به سمت هوشمندسازی می‌رود که دو بخش دارد، یکی مربوط به عنصر انسانی است و دوم هوشمندسازی خودروها.

وی توضیح داد: در مورد کاربر انسانی همیشه این احتمال وجود دارد که فردی با حالت مستی، خواب‌آلودگی یا پس از مصرف مواد مخدر پشت فرمان بنشیند که در این صورت هوشیاری لازم را برای مدیریت رانندگی ندارد.

خدابخشی افزود: در حال حاضر با سامانه‌های هوشمند پردازش تصویر، این امکان وجود دارد که حالت غیرمتعارف راننده سنجیده شود. این کار با نصب یک دوربین کوچک روی آینه یا مقابل صورت راننده انجام می‌شود.

کنترل رانندگی با هوش مصنوعی

استفاده از سامانه‌های هوشمند رانندگی به چند طریق می‌تواند از رانندگی غیرمتعارف جلوگیری کند. مهندس خدابخشی توضیح داد: بعد از این که سامانه پردازش تصویر تشخیص داد که راننده حالت طبیعی ندارد، می‌تواند آن را به پلیس گزارش کند یا در خودروهای جدید، می‌تواند امکان سرعت گرفتن را از راننده سلب کند.

وی افزود: سامانه در حالت دوم، سرعت خودرو را بسیار کاهش می‌دهد تا احتمال تصادف پایین بیاید. این سامانه ها در حال حاضر در دنیا توسعه پیدا کرده است.

سامانه هوشمند ملی

در صورت وجود اراده برای ساخت و توسعه سامانه هوشمند و تجهیز خودروها به آن، امکان ساخت این نوع از هوش مصنوعی در کشور ما نیز فراهم است. مهندس خدابخشی با اشاره به این موضوع گفت: در ایران شرکت‌هایی وجود دارند که روی این موضوع کار کرده‌اند و سامانه‌های آنها در حد نمونه‌های اولیه توسعه پیدا کرده است. به نظرم لازم است پلیس این سامانه‌ها را حداقل برای خودروهای سنگین اجباری کند تا اگر راننده در حالت غیرعادی بود، یا موضوع را گزارش کند یا با دستور به موتور ماشین امکان رانندگی را از راننده سلب کند.

وی افزود: این سامانه‌ها قابلیت توسعه دارند. مثلا اولین نمونه مثلا با ۳۰۰ هزار تصویر ایجاد شده و هربار که پلیس راننده نامتعارفی را توقیف کند با گرفتن عکس از او و اضافه کردن به دیتای سامانه، باعث ارتقای آن می‌شود.

به گفته خدابخشی ما این سامانه در ایران تست شده و حتی زمانی که راننده از عینک دودی یا ماسک هم استفاده کند، باز هم حالت نامتعارف و حتی خواب‌آلودگی او قابلیت تشخیص دارد.