تهدید پنهانی قلب با خوابِ پریشان

همشهری آنلاین نوشت: بیشتر کسانی که به فکر حفظ سلامت قلب خود هستند، بر سه مورد اصلی تمرکز می‌کنند: تغذیه سالم‌تر، تحرک بیشتر و ترک سیگار. این موارد واقعا هم اهمیت دارند. اما عامل چهارمی هم وجود دارد که تقریبا هرگز سر میز شام یا در فهرست بررسی‌های پزشکی به آن اشاره‌ای نمی‌شود، در حالی که اهمیت آن با مجموع آن سه مورد دیگر برابری می‌کند. آن عامل، «خواب» است.

دکتر همنت کاکونتلا، جراح ارشد قلب و قفسه سینه، به دلیل سابقه حضور زیاد در اتاق‌های عمل و اتاق‌های معاینه متوجه الگویی خاص شده است. بیماران او با این باور به مطب پزشک وارد می‌شوند که به درستی در حال انجام همه کارها برای حفظ سلامت قلب هستند، با این حال به نظر می‌رسد یک چیز کم باشد.

این متخصص در این باره توضیح می‌دهد: شما تغذیه سالمی دارید، به‌طور منظم ورزش می‌کنید، وزن خود را در حد مناسب نگه می‌دارید و از سیگار کشیدن پرهیز می‌کنید؛ شاید تصور کنید هر کاری که برای محافظت از قلبتان ممکن است را انجام می‌دهید. اما یک قطعه مهم از این پازل اغلب نادیده گرفته می‌شود و آن «خواب» است. شواهد علمیِ روزافزون نشان می‌دهند که کیفیت پایین خواب می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش دهد، حتی در افرادی که در سایر جنبه‌ها سبک زندگی سالمی دارند.

خواب نامناسب و وضعیت قلب

چرا فعالیتی به ظاهر منفعلانه مانند خواب، برای عضوی مانند قلب که به‌هرحال شبانه‌روز در حال کار است، تا این حد اهمیت دارد؟ کاکونتلا آنچه را در این ارتباط در سطح مکانیکی رخ می‌دهد، تشریح می‌کند: در طول خواب طبیعی، و به‌ویژه خواب عمیق، ضربان قلب و فشار خون معمولا کاهش می‌یابند و به سیستم قلبی و عروقی فرصتی برای استراحتی نسبی داده می‌شود. این کاهش، تصادفی نیست؛ بلکه تنها مقطع زمانی در یک چرخه ۲۴ ساعته است که قلب واقعا فرصت می‌یابد سرعت خود را کم کند و از فشارهای وارده در طول روز، خود را بازیابی و ترمیم کند.

مشکل زمانی آغاز می‌شود که فرصتِ بازیابیِ بدن، مدام دچار وقفه شود. او توضیح می‌دهد که اختلال مکرر در خواب می‌تواند در این فرایند بازیابی تداخل ایجاد کرده و فعالیت سیستم واکنش بدن به استرس را افزایش دهد. این تأثیر، موردی گذرا و یک‌باره نیست؛ بلکه با گذشت زمان، خواب ناکافی یا منقطع می‌تواند به افزایش فشار خون، التهاب و اختلالات متابولیک دامن بزند که همگی از عوامل خطر مهم برای بیماری‌های قلبی-عروقی محسوب می‌شوند.

ساعات ایده‌آلی وجود دارند؟

همه به دنبال عددی واحد به عنوان هدف هستند. پژوهش‌های معتبری وجود دارند که به چنین عددی اشاره می‌کنند، هرچند ماهیت این پژوهش‌ها ممکن است شما را غافلگیر کند. یک مطالعه مروری نظام‌مند و فراتحلیلِ «دوز-پاسخ» (بررسی رابطه مقدار و اثر) نشان داد که رابطه‌ای به شکل حرف U میان مدت‌زمان خواب و پیامدهای قلبی وعروقی وجود دارد؛ به طوری که کمترین میزان خطر در حدود هفت ساعت خواب شبانه مشاهده می‌شود. نکته جالب ‌توجه در اینجا، همین شکل U مانند نمودار است. هم مدت‌زمان خوابِ بسیار کوتاه‌تر و هم بسیار طولانی‌تر، با افزایش خطر بیماری‌های قلبی و روقی مرتبط بودند؛ بدین معنا که خوابِ بیش‌ازحد، آن محدوده امنی نیست که مردم گاه تصور می‌کنند. بر اساس این داده‌ها، هفت ساعت خواب دقیقا در پایین‌ترین نقطه آن منحنی قرار می‌گیرد.

خواب می‌تواند آسیب‌ را جبران کند؟

کاکونتلا می‌گوید یافته‌ای امیدوارکننده از پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که بهبود کیفیت خواب ممکن است عوامل خطر قلبی وعروقی را نیز بهبود بخشد.

او به یک مطالعه مرور سیستماتیک و فراتحلیل منتشرشده در نشریه «قلب اروپا» اشاره می‌کند که مداخلات رفتاری مرتبط با خواب را بررسی کرده و نشان داده مداخلاتی که با هدف بهبود خواب طراحی شده‌اند، با کاهش فشار خون همراه بوده‌اند. این یافته‌ها حاکی از آن است که بهبود خواب ممکن است چیزی فراتر از صرفا راهی برای احساس شادابی و تجدید قوا باشد؛ بلکه این امر می‌تواند به‌نوبه خود بخشی از راهکارهای پیشگیری از بیماری‌های قلبی و عروقی محسوب شود.