خطرناک‌ترین عقرب‌های ایران را بشناسیم!

مرتضی جوهری در اطلاعات آنلاین نوشت: برخلاف آن چه بیشتر افراد می گویند که خطرناک بودن عقرب به رنگ آن بستگی دارد، باید گفت که رنگ عقرب هیچ نقشی در غلظت سم یا خطرناک بودن آن ندارد. همچنان که در برخی از نقاط ایران می گویند که عقرب زرد خطرناک است و در برخی از نقاط دیگر می گویند که عقرب سیاه خطرناک است؛ به هر حال این یک ارزیابی قابل قبول نیست. همچنین نمی توان گفت که فقط عقرب های نواحی خشک و گرمسیر در ایران دارای غلظت بالای زهر هستند.

فرد عقرب گزیده بسته به گونه عقرب، محل گزش، سن، وضعیت جسمانی و حتی روحی علائم کلینکی و بالینی متفاوتی از خود نشان می دهد که در این میان حتی مرگ مصدوم را نیز در بردارد. افرادی که نسبت به سم حساس هستند، مبتلایان به آسم، امراض قلبی، خونی و عصبی یا افراد سالخورده، ضعیف و ناتوان در برابر گزش عقرب بسیار آسیب پذیر هستند و عقرب گزیدگی می تواند برای آنها مشکل ساز باشد. افرادی که مبتلا به آلرژی هستند با گزیده شدن توسط عقرب وارد شوک «آنافیلاکتیک» می شوند و در صورتی که به سرعت به یک مرکز درمانی منتقل نشوند و در این شوک بمانند، مرگ را برای آنها به دنبال خواهد داشت. معمولاً این افراد در برابر نیش زنبور هم آسیب پذیر هستند.

زهر عقرب ها

زهر عقرب مایعی بی رنگ و شفاف است که خاصیت قلیایی تا خنثی دارد و در واقع نوعی پروتئین به شمار می رود. زهر از عناصری مانند کربن، هیدروژن، ازت و گوگرد تشکیل شده است. همچنین  از پروتئین های مختلفی از قبیل توکسین و آنزیم تشکیل می شود. توکسین ها یا فاکتورهای سمی شامل نورووکسین (سم عصب گرا)، هموتوکسین و کاردیوتوکسین هستند. آنزیم ها که باعث سهولت تأثیر زهر می شوند عبارت هستند از لستیناز، هیالورونیداز، فسفولیپاز، پروتئیناز و آنزیم های انعقادی یا ضد انعقادی.

خوشبختانه خطرناک ترین عقرب ها هم هنگام گزش انسان معمولاً تمامی زهر خود را تزریق نمی کنند زیرا عقرب در مصرف زهر صرفه جویی می کند و همیشه در گزش اول با تزریق مختصری آنزیم سعی در دور کردن دشمن دارد ولی چنان چه اسیر شود و راه فراری نداشته باشد مجبور به تزریق زهر اصلی خود می شود. عقرب برای جایگزینی زهر خود نیاز به تغذیه بیشتر دارد و برای همین زیاد مایل نیست که زهر خود را هدر دهد.

عقرب گزیدگی

عقرب زهر خود را که از غده سمی ترشح می شود به وسیله سوزنی که در انتهای دم واقع شده است به بدن شکار یا دشمن خود تزریق می کند. عقرب به این وسیله شکار خود را بی حس می کند تا به آسانی از آن تغذیه کند. گزش عقرب نیز یک مکانیسم دفاعی محسوب می شود. طبق آمار و نتایج به دست آمده، اغلب افرادی که مورد گزش عقرب قرار می گیرند، کودکان و نوجوانان سپس کشاورزان و کارگران هستند.

خطرناک ترین عقرب های ایران

نخستین پرسشی که افراد در رابطه با عقرب ها می کنند، این است که کدام عقرب خطرناک است. در ایران سه گونه عقرب خطرناک وجود دارد که گزارش هایی از مرگ بر اثر گزش آنها وجود دارد؛

عقرب گادیم ـ یکی عقرب «همی سکورپیوس لپتوروس» که عقربی زرد رنگ و کوچک است که نرها دمی بلند دارند. این عقرب در نواحی جنوبی و جنوب غربی بسیار فراوان است و در خوزستان به آن «گادیم» می گویند.

عقرب های زرد جنس کمپسوبوتوس ـ عقرب های این جنس (Compsobuthus) به ویژه گونه «کمپسوبوتوس ماتهیزنی» دارای اندازه ای بسیار کوچک و بدنی باریک به رنگ زرد یا آجری است. همچنین نواری تیره در انتهای دم آنها دیده می شود. این گونه هم در نواحی جنوبی به ویژه در خوزستان فراوان است. زهر این عقرب های این جنس و عقرب گادیم گبول های قرمز خون را تخریب کند.

عقرب دم پهن ـ ان گونه عقرب با نام علمی «آندرکتونوس کراسیکودا»، جثه ای درشت تر از دو گونه قبلی دارد و رنگ آن سیاه یا قهوه ای تیره است. این گونه در اکثر نقاط ایران پراکندگی دارد.