از تنگه هرمز تا آینده ترامپ؛ روایت مرندی و مالوف از تغییر موازنه قدرت در منطقه
به گزارش گزارشِ هنر و به نقل از المیادین، در برنامه «بنبست بزرگ: ایران و جهان»، محمد مرندی، استاد دانشگاه، و مایکل مالوف، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، به بررسی تغییر موازنه قدرت در منطقه پس از جنگ...
به گزارش گزارشِ هنر و به نقل از المیادین، در برنامه «بنبست بزرگ: ایران و جهان»، محمد مرندی، استاد دانشگاه، و مایکل مالوف، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا، به بررسی تغییر موازنه قدرت در منطقه پس از جنگ آمریکا علیه ایران پرداختند. محور این گفتوگو، روابط ایران با کشورهای خلیج فارس، آینده تنگه هرمز، رویکرد واشنگتن در منطقه و افزایش فشارهای سیاسی بر دولت ترامپ بود.
مرندی: کشورهای خلیج فارس باید اعتماد ایران را دوباره جلب کنند
محمد مرندی گفت کشورهای حاشیه خلیج فارس که در جریان جنگ از واشنگتن و رژیم اسرائیل حمایت کردند، باید اقدامات عملی برای بازسازی اعتماد تهران انجام دهند. او تأکید کرد که با توجه به حمایت گسترده این کشورها از حملات آمریکا، دلیلی وجود ندارد که ایران نخستین گام را برای بهبود روابط بردارد.
مرندی گفت: «ایرانیها هیچ بدهی به آنها ندارند، اما آنها بدهی بزرگی به ایران دارند.»
او با اشاره به عمق نارضایتیها در ایران نسبت به برخی دولتهای خلیج فارس، گفت در جریان جنگ، مدارس، بیمارستانها، ساختمانهای مسکونی و تجمعات غیرنظامی هدف حمله قرار گرفتند و دولتهای منطقه که زمینه استفاده نیروهای آمریکایی از خاک خود را فراهم کردند، در کشته شدن هزاران ایرانی نقش داشتند.
مرندی این وضعیت را بخشی از سابقهای طولانیتر از همسویی کشورهای منطقه علیه ایران دانست و به جنگ سال ۱۹۸۰ اشاره کرد؛ زمانی که کشورهای غربی از صدام حسین حمایت کردند و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، بهویژه عربستان سعودی و کویت، کمکهای مالی گستردهای در اختیار بغداد قرار دادند.
او همچنین به جنگ ۱۲ روزه سال گذشته اشاره کرد و گفت هواپیماهای سوخترسان آمریکایی از پایگاههای موجود در کشورهای خلیج فارس استفاده کردند و سپس به هواپیماهای رژیم اسرائیل که در حملات علیه ایران مشارکت داشتند، سوخترسانی کردند.
به گفته مرندی، همین کشورها اکنون در جنگ آمریکا علیه ایران، در سطحی گستردهتر نیز درگیر شدهاند.
او گفت: «تظاهر به بیطرفی، توهین به مردم ایران، مردم خودشان، مردم منطقه و جامعه جهانی است.»
افزایش خطرات برای حکومتهای عربی خلیج فارس
مرندی هشدار داد ادامه یا گسترش جنگ میتواند برای برخی حکومتهای عربی منطقه به یک چالش موجودیتی تبدیل شود، بهویژه اگر زیرساختها و صادرات انرژی آنها همچنان در معرض حمله قرار داشته باشد.
او گفت: «اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ثبات حکومتهای خانوادگی عرب زیر سؤال خواهد رفت.»
مرندی به آسیبهای واردشده به زیرساختهای عربستان و اختلال در صادرات نفت و گاز طبیعی مایع اشاره کرد و گفت پایدارترین مسیر برای کشورهای خلیج فارس، بهبود روابط با ایران و پایان دادن به مشارکت در اقدامات نظامی علیه تهران است.
او تأکید کرد: «ایران صبور است. اگر آنها نمیخواهند الان دیدار کنند، میتوانیم صبر کنیم؛ یک هفته، یک ماه یا حتی یک سال. اصلاً لازم نیست این دیدار برگزار شود.»
مرندی همچنین این دیدگاه را رد کرد که ایران باید مسئول اصلی ترمیم روابط باشد و گفت کشورهای خلیج فارس باید ابتکار عمل را به دست بگیرند و نشان دهند که رویکرد خود را تغییر دادهاند.
او دوران پس از صدام را نمونهای از تغییر روابط منطقهای دانست و گفت کشورهایی که در جنگ ایران و عراق از بغداد حمایت کرده بودند، بعدها برای نزدیک شدن به تهران تلاش کردند و ایران نیز این تلاشها را پذیرفت.
مرندی گفت: «امکان تغییر مثبت وجود دارد، اما این آنها هستند که باید اقدامات درست را انجام دهند.»
تنگه هرمز؛ موضوعی میان ایران و عمان
تنگه هرمز یکی دیگر از محورهای اصلی اظهارات مرندی بود.
او گفت توافقها درباره این آبراه عمدتاً مسئلهای میان ایران و عمان است و کشورهای دیگر حاشیه خلیج فارس نباید نقش تعیینکنندهای در مدیریت، دریافت هزینه یا کنترل آن داشته باشند.
مرندی تأکید کرد: «هر توافقی فقط مسئله ایران و عمان است.»
او همچنین گفت ایران برای رسیدن فوری به توافق با کشورهای همسایه تحت فشار نیست و کشورهای خلیج فارس از ادامه جنگ، با خطرات اقتصادی و امنیتی بسیار بیشتری مواجه هستند.
مرندی آسیبپذیری این کشورها را به اقدامات عربستان علیه یمن نیز مرتبط دانست و گفت ریاض به دلیل آسیبهای واردشده به تأسیسات نفتی خود، هزینه فزایندهای پرداخت میکند.
به گفته مرندی، هدف نهایی ایران برقراری ثبات منطقهای است و تهران میخواهد تنگه هرمز به مرکزی برای تجارت و فعالیتهای اقتصادی تبدیل شود.
او گفت: «ما این جنگ را شروع نکردیم و غیرنظامیان را هدف قرار ندادیم.»
رویکرد عملگرایانهتر امارات
مرندی در ادامه، امارات متحده عربی را کشوری دانست که رویکرد عملگرایانهتری نسبت به تهران در پیش گرفته است. به گفته او، منافع اقتصادی امارات و قرار گرفتن این کشور در معرض پیامدهای جنگ، ابوظبی را به سمت رویکردی واقعبینانهتر سوق داده است.
او گفت ایران و امارات پیش از این نیز در زمینه انتقال محمولههای نفتی از طریق تنگه هرمز، نوعی همکاری محدود داشتهاند؛ از جمله ترتیباتی که در آن نفت از نفتکشهای کوچکتر در داخل خلیج فارس به نفتکشهای بزرگتر در خارج از خلیج منتقل میشود.
مرندی گفت: «نوعی توافق وجود دارد و دو طرف در این زمینه همکاری دارند.»
با این حال، او تأکید کرد هرگونه نزدیکی گستردهتر میان تهران و ابوظبی مستلزم آن است که امارات از رژیم اسرائیل فاصله بگیرد و اجازه ندهد نیروهای آمریکایی از خاک این کشور بهعنوان سکویی برای اقدامات نظامی علیه ایران استفاده کنند.
احتمال تأثیر آمریکا بر تعویق نشست منطقهای
مرندی و مالوف همچنین درباره این احتمال گفتوگو کردند که فشار آمریکا در به تعویق افتادن یک نشست منطقهای با حضور کشورهای خلیج فارس نقش داشته باشد.
مرندی گفت این موضوع صرفاً یک گمانهزنی است و گزارشهای قابلتوجهی در رسانههای غربی درباره آن منتشر نشده است.
او افزود برگزاری چنین نشستی میتوانست بر بازار نفت تأثیر بگذارد، بهویژه اگر بازارها آن را نشانهای از احتمال بازگشایی تنگه هرمز تلقی میکردند.
مرندی تأکید کرد: «دوباره میگویم، این فقط گمانهزنی من است و هیچ اطلاعاتی از داخل ندارم.»
او همچنین گفت رسانههای غربی و منطقهای در جریان جنگ، میزان همسویی خود با واشنگتن را آشکار کردند.
مرندی همچنین احتمال وجود اختلافات در محافل سیاسی غرب بر سر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم اسرائیل، را مطرح کرد و گفت افشاگریها و فشارهای سیاسی ممکن است بخشی از تلاشها برای تضعیف نتانیاهو و جایگزینی او باشد؛ تلاشی که در ادامه میتواند با هدف بازسازی وجهه بینالمللی رژیم اسرائیل همراه شود.
او رژیم اسرائیل را «رژیمی نسلکش» توصیف کرد و نسبت به هرگونه تلاش برای بازگرداندن جایگاه بینالمللی آن بدون رسیدگی به اقداماتش هشدار داد.
افزایش فشار بر دولت ترامپ و رسانهها
مایکل مالوف گفت ترامپ در گذشته نیز روابط خوبی با بخش قابلتوجهی از رسانههای آمریکا نداشته، اما جنگ این تنشها را تشدید کرده است؛ بهویژه در شرایطی که مخالفت افکار عمومی آمریکا با جنگ در حال افزایش است.
مالوف گفت: «مردم آمریکا مخالف جنگ هستند.»
او افزود دولت ترامپ همچنین بیش از گذشته درباره افشای اطلاعات محرمانه امنیت ملی، بهویژه در پنتاگون، نگران است.
مالوف به گزارشهایی درباره تلاش برای انجام آزمایشهای دروغسنجی از دهها نفر از کارکنان ستاد مشترک ارتش آمریکا اشاره کرد و این اقدام را بیسابقه دانست.
به گفته او، واکنش دولت ترامپ تنها به شناسایی منابع افشای اطلاعات محدود نمیشود، بلکه نشاندهنده تلاش گستردهتر برای کنترل جریان اطلاعات است.
مالوف رفتار تهاجمیتر ترامپ با خبرنگاران را نیز مرتبط با فشارهای ناشی از جنگ دانست.
او گفت: «این همان شیوه ترامپی برای اداره امور است» و افزود که رفتار رئیسجمهور ممکن است نشاندهنده افزایش نگرانیهای سیاسی او در شرایط افزایش مخالفتها با جنگ باشد.
مالوف همچنین گفت ترامپ نتوانسته بخش قابلتوجهی از افکار عمومی آمریکا را متقاعد کند که ایران در آستانه ساخت سلاح هستهای قرار داشته است.
او به ارزیابیهای جامعه اطلاعاتی آمریکا پیش از حمله اشاره کرد و گفت هیچ شواهدی وجود نداشت که نشان دهد ایران در آستانه تولید سلاح هستهای قرار دارد. مالوف این اختلافنظر را با خروج تولسی گبرد، مدیر پیشین اطلاعات ملی آمریکا، مرتبط دانست.
انتخابات میاندورهای میتواند آینده سیاسی ترامپ را تعیین کند
مالوف گفت پیامدهای داخلی جنگ ممکن است پس از انتخابات میاندورهای آمریکا شدیدتر شود.
او گفت: «اگر آنها پس از نوامبر مجلس نمایندگان را از دست بدهند، همین حالا هم درباره تعداد تحقیقاتی که قرار است از دولت ترامپ انجام شود، صحبت میکنند.»
به گفته مالوف، تغییر کنترل مجلس نمایندگان میتواند ترامپ را در ادامه دوره ریاستجمهوریاش بهشدت تضعیف کند.
او افزود: «این عملاً دولت او را دو سال زودتر از موعد به پایان میرساند. او قطعاً تبدیل به رئیسجمهوری کمتوان خواهد شد و دیگر کاری پیش نخواهد رفت.»
مالوف گفت دولت ترامپ همزمان با چندین فشار مواجه است: ابهام نظامی در خارج از کشور، افزایش مخالفتهای داخلی، تنش با رسانهها و کنگره و پرسشهای فزاینده درباره اطلاعات امنیتی و افشای اطلاعات محرمانه.
مالوف درباره نقش سازمانهای اطلاعاتی آمریکا ابراز تردید کرد
مالوف همچنین احتمال داد سازمانهای اطلاعاتی آمریکا در برخی موارد منافع و دستورکارهایی را دنبال کرده باشند که الزاماً با دیدگاه کاخ سفید یکسان نبوده است.
او گفت: «سیا دستورکار خودش را دارد و باید این موضوع را در نظر داشته باشید.»
مالوف افزود مقامهای اطلاعاتی ممکن است دلایل خاص خود را برای تصمیمات مرتبط با جنگ و تحولات مربوط به رژیم اسرائیل داشته باشند.
با این حال، او اذعان کرد که منشأ دقیق برخی افشاگریهای اطلاعاتی یا تصمیمات اتخاذشده، در حال حاضر بهطور قطعی قابل اثبات نیست.
او گفت: «بنابراین ما هرگز با قطعیت نخواهیم دانست که این موضوع از سوی سیا نشأت گرفته یا ممکن است منشأ دیگری داشته باشد.»
مالوف در عین حال به اظهارات مقامهای اسرائیلی اشاره کرد که نشان میداد آنها از آمادهسازی برای حمله اطلاع داشته و به دولت نتانیاهو هشدار داده بودند.
به گفته مالوف، این جنگ نهتنها اختلافات میان واشنگتن و شرکای منطقهای آن، بلکه تنشها و اختلافات در داخل ساختار سیاسی و امنیتی آمریکا را نیز آشکار کرده است.
او پیشبینی کرد با ادامه جنگ، این تنشها افزایش یابد؛ بهویژه در شرایطی که با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای، فشارهای سیاسی بیشتر میشود و دولت ترامپ برای یافتن راهی جهت پایان دادن به جنگ با این دشواری مواجه است که خروج از جنگ نباید بهعنوان عقبنشینی یا امتیاز دادن به ایران تلقی شود.