حمل و نقل رایگان؛ خدمت یا تبلیغات؟
رایگان شدن مترو و اتوبوس‌های تندرو در تهران قرار بود طرحی موقت و متناسب با شرایط خاص کشور در دوره جنگ باشد؛ تصمیمی که از اسفندماه سال۱۴۰۴ از سوی شهرداری اجرا شد و قرار بود تا زمان اعلام قطعی پایان...
رایگان شدن مترو و اتوبوس‌های تندرو در تهران قرار بود طرحی موقت و متناسب با شرایط خاص کشور در دوره جنگ باشد؛ تصمیمی که از اسفندماه سال۱۴۰۴ از سوی شهرداری اجرا شد و قرار بود تا زمان اعلام قطعی پایان جنگ ادامه داشته باشد. اما حالا که چند ماه گذشته، آنچه بیش از اصل رایگان بودن بلیت‌ها جلب توجه می‌کند، تکرار مداوم خبرهای مربوط به این موضوع، تمدیدهای پیاپی و بحث‌های موافقان و مخالفان این طرح است.
هر بار که مهلت مصوبه قبلی به پایان می‌رسد، دوباره این پرسش مطرح می‌شود که مترو و بی‌آرتی رایگان می‌ماند یا نه؛ موضوعی که به جلسه شورای شهر راه پیدا می‌کند و بار دیگر به خبر تبدیل می‌شود. حالا نیز قرار است استمرار این طرح هر دو ماه یک‌بار در صحن شورا مطرح و درباره آن تصمیم‌گیری شود.
البته رایگان بودن حمل‌ونقل عمومی برای شهروندان، به‌خصوص در شرایط اقتصادی امروز، تصمیمی جذاب و قابل‌دفاع است. بسیاری از مردم برای رفت‌وآمد روزانه به مترو و اتوبوس وابسته‌اند و حذف هزینه بلیت می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی آنها را کاهش دهد اما یک سیاست عمومی، به‌ویژه وقتی قرار است ادامه‌دار باشد، تنها با جذابیت اجتماعی قابل‌توجیه نیست؛ باید منابع تأمین هزینه و چارچوب‌های قانونی آن نیز روشن باشد.
پرسش مهم‌تر اما این است که چرا یک تصمیم موقت، هر چند ماه یک‌بار دوباره به موضوعی خبری تبدیل می‌شود؟
نمی‌توان صرفا بر اساس تکرار این خبرها گفت که هدف، تبلیغات سیاسی یا انتخاباتی است. برای چنین ادعایی به شواهد روشن نیاز است. با این حال، نمی‌توان از ظرفیت تبلیغاتی چنین تصمیمی نیز غافل شد. متروی رایگان یک خدمت ملموس است؛ چیزی که شهروند هر روز می‌تواند آن را احساس کند و به‌سادگی آن را به حساب عملکرد مدیریت شهری بگذارد. این موضوع در شرایطی که به انتخابات شوراهای شهر نزدیک می‌شویم، حساسیت بیشتری پیدا می‌کند. پرسش این نیست که چرا مدیریت شهری باید از یک خدمت عمومی دفاع کند؛ پرسش این است که آیا تکرار مداوم خبر تمدید این خدمت، بخشی از یک سیاست ارتباطی و تبلیغاتی نیز هست یا نه؟
اگر رایگان‌سازی قرار است سیاستی پایدار باشد، بهتر است یک‌بار برای همیشه درباره منابع مالی، مبنای قانونی و افق زمانی آن تصمیم‌گیری شود. اگر هم تصمیمی موقت بوده، باید زمان پایان آن روشن باشد. این که هر دو ماه یک‌بار، مردم در انتظار تمدید یا پایان رایگان بودن بلیت باشند و هر بار نیز این موضوع به یک خبر تبدیل شود، نه برای مدیریت شهری مطلوب است و نه برای شهروندان.
تهرانی‌ها بیش از خبرهای تکراری درباره «رایگان ماندن» مترو، به حمل‌ونقلی منظم، ایمن، ارزان و قابل‌اتکا نیاز دارند. بنابراین شاید بهتر باشد به جای تمدیدهای کوتاه‌مدت و نشست‌های تکراری، یک تصمیم شفاف گرفته شود؛ تصمیمی که در آن مشخص باشد رایگان‌سازی قرار است یک سیاست واقعی برای حمایت از شهروندان باشد یا صرفا به یک ویترین خبری از عملکرد مدیریت شهری تبدیل شود.