۷ عامل خطر جدید زوال عقل

سلامت نیوز نوشت:سازمان جهانی بهداشت (WHO) در به‌روزرسانی جدید دستورالعمل‌های خود درباره کاهش خطر افت شناختی و زوال عقل، هفت عامل خطر جدید را به فهرست عوامل قابل توجه اضافه کرده است.

این به‌روز رسانی دومین نسخه از دستورالعمل‌های اولیه سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۹ است و با هدف انعکاس شواهد و یافته‌های علمی جدید درباره پیشگیری و کاهش خطر زوال عقل انجام شده است.

با اضافه شدن این موارد، فهرست عوامل خطر مورد توجه WHO به ۱۹ عامل رسیده است. این عوامل لزوماً به این معنا نیستند که هر فردی که با یکی از آنها مواجه باشد به زوال عقل مبتلا خواهد شد، بلکه شواهد موجود نشان می‌دهد برخی از آنها می‌توانند با افزایش خطر افت شناختی ارتباط داشته باشند.

۷ عامل جدید خطر زوال عقل

در دستورالعمل جدید WHO، هفت عامل زیر به فهرست قبلی اضافه شده‌اند:

۱. سکته مغزی

سکته مغزی می‌تواند به بخش‌هایی از مغز آسیب وارد کند و در برخی افراد با مشکلات حافظه، تفکر و سایر توانایی‌های شناختی همراه شود.

۲. آسیب مغزی تروماتیک

آسیب‌های مغزی ناشی از ضربه، به‌ویژه آسیب‌های قابل توجه یا تکرارشونده، می‌توانند بر عملکرد مغز در سال‌های بعد تأثیر بگذارند.

«دانیل آمن»، روان‌پزشک و متخصص حوزه سلامت مغز که در گزارش فاکس نیوز درباره این موضوع اظهارنظر کرده است، بر اهمیت محافظت از مغز در برابر صدمات تأکید می‌کند.

۳. اختلال بینایی

اختلالات بینایی نیز به فهرست عوامل مرتبط با خطر زوال عقل اضافه شده‌اند.

مغز بخش قابل توجهی از منابع خود را برای پردازش اطلاعات بینایی مصرف می‌کند و مشکلات بینایی می‌توانند بار پردازشی بیشتری بر مغز وارد کنند.

با این حال، WHO تأکید کرده است که برای برخی اختلالات بینایی هنوز شواهد کافی وجود ندارد که بتوان بر اساس آنها درمان مشکلات بینایی را به طور مشخص به عنوان روشی برای پیشگیری از زوال عقل توصیه کرد.

۴. مشکلات خواب

اختلالات خواب نیز در فهرست جدید قرار گرفته‌اند؛ موضوعی که اهمیت آن برای سلامت مغز در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

خواب ناکافی یا بی‌کیفیت می‌تواند بر حافظه، تمرکز و عملکرد شناختی تأثیر بگذارد و برخی اختلالات خواب با افزایش خطر مشکلات شناختی ارتباط دارند.

۵. عفونت HIV

عفونت HIV نیز در فهرست عوامل جدید قرار گرفته است. اثرات این عفونت بر سیستم عصبی و سلامت مغز می‌تواند در برخی افراد با مشکلات شناختی همراه باشد.

۶. آلودگی هوا

آلودگی هوا یکی دیگر از عوامل جدیدی است که WHO در دستورالعمل خود مورد توجه قرار داده است.

قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آلودگی هوا نه‌تنها با بیماری‌های قلبی و ریوی ارتباط دارد، بلکه شواهد فزاینده‌ای درباره ارتباط آن با سلامت مغز و عملکرد شناختی نیز وجود دارد.

۷. درمان هورمونی یائسگی

درمان هورمونی یائسگی نیز در فهرست جدید قرار گرفته است. این موضوع پیچیده‌تر از سایر عوامل است و نباید به این معنا برداشت شود که درمان هورمونی یائسگی مستقیماً باعث زوال عقل می‌شود.

ارتباط میان درمان هورمونی، سن شروع درمان، نوع هورمون و پیامدهای شناختی همچنان نیازمند تفسیر دقیق پزشکی است. بنابراین زنان نباید صرفاً بر اساس این فهرست، داروی هورمونی تجویزشده خود را قطع یا شروع کنند.

۱۲ عامل خطر قبلی چه بودند؟

پیش از این، فهرست عوامل قابل اصلاح مرتبط با خطر زوال عقل شامل مواردی مانند کم‌تحرکی، مصرف دخانیات، مصرف الکل، تغذیه ناسالم، چاقی، دیابت، فشار خون بالا، اختلال چربی خون، کم‌شنوایی، افسردگی، انزوای اجتماعی و سطح پایین آموزش بود.

گزارش کمیسیون لنست در سال ۲۰۲۴ نیز دو عامل دیگر، یعنی کاهش بینایی درمان‌نشده و افزایش کلسترول LDL را به فهرست عوامل قابل اصلاح اضافه کرده بود و برآورد کرد که پرداختن به این عوامل می‌تواند از بروز یا تأخیر بخشی قابل توجه از موارد زوال عقل جلوگیری کند.

آیا می‌توان از زوال عقل پیشگیری کرد؟

همه موارد زوال عقل قابل پیشگیری نیستند و سن و عوامل ژنتیکی همچنان نقش مهمی در خطر ابتلا دارند. با این حال، شواهد علمی نشان می‌دهد بخشی از خطر ابتلا با مدیریت عوامل قابل اصلاح می‌تواند کاهش یابد.

به همین دلیل، کنترل فشار خون و قند خون، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، ترک سیگار، کاهش مصرف الکل، حفظ روابط اجتماعی، مراقبت از شنوایی و بینایی و توجه به کیفیت خواب از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به حفظ سلامت مغز کمک کنند. فهرست ۱۴ عامل خطر قابل اصلاح کمیسیون لنست نیز بر همین رویکرد تأکید دارد.

نکته مهم: وجود یکی از این عوامل به معنای ابتلای قطعی به زوال عقل نیست. این عوامل بیشتر برای شناسایی فرصت‌های پیشگیری و کاهش خطر مطرح شده‌اند و تصمیم‌گیری درباره درمان‌هایی مانند درمان هورمونی یائسگی باید بر اساس شرایط فردی و نظر پزشک انجام شود.