هشدار درباره مصرف خودسرانه کورتون

فارس نوشت: کورتون‌ یا کورتیکواستروئیدها گروهی از داروهای ضدالتهاب قوی هستند که در درمان بسیاری از بیماری‌های خودایمنی، التهابی، آلرژیک و حتی سرطان‌ها کاربرد دارند.

این داروها نسخه‌ مصنوعی هورمون‌هایی هستند که به‌طور طبیعی در غدد فوق کلیوی ترشح می‌شوند و نقش مهمی در تنظیم سیستم ایمنی، استرس، متابولیسم و پاسخ‌های التهابی ایفا می‌کنند. با وجود اثربخشی بالا، مصرف نادرست یا طولانی‌مدت آنها می‌تواند عوارض قابل‌توجهی به همراه داشته باشد.

راضیه ثابت،متخصص شیمی دارویی اظهار کرد: کورتیکواستروئیدها که در گفتار عمومی به نام «کورتون» شناخته می‌شوند، در درمان بیماری‌های التهابی و خودایمنی، برخی حمله‌های حاد آسم و واکنش‌های آلرژیک شدید کاربرد دارند و در شرایط مناسب می‌توانند نقشی مهم و حتی حیاتی در درمان داشته باشند.

وی افزود: کورتون‌ها در اشکال مختلفی از جمله قرص و آمپول مانند پردنیزولون و دگزامتازون، اسپری‌های تنفسی، کرم و پمادهای موضعی و قطره‌های چشمی مصرف می‌شوند و هر یک از این فرآورده‌ها با توجه به میزان جذب، قدرت اثر، محل مصرف و مدت استفاده، ملاحظات و عوارض متفاوتی دارند.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز با بیان اینکه اثر سریع کورتون‌ها ممکن است افراد را به مصرف خودسرانه این داروها ترغیب کند، گفت: کورتیکواستروئیدها با کاهش التهاب و تعدیل فعالیت سیستم ایمنی می‌توانند علائم بسیاری از بیماری‌ها را به سرعت کاهش دهند، اما کاهش علائم الزاماً به معنای برطرف شدن علت بیماری نیست.

ثابت ادامه داد: مصرف مکرر و بدون تشخیص و نظارت مناسب می‌تواند موجب تأخیر در تشخیص بیماری زمینه‌ای یا استفاده غیرضروری از دارو شود و به همین دلیل، انتخاب نوع فرآورده، میزان مصرف و طول دوره درمان باید متناسب با بیماری و شرایط هر فرد تعیین شود.

وی با اشاره به اینکه عوارض کورتیکواستروئیدها به نوع فرآورده، دوز، مدت مصرف و میزان جذب سیستمیک بستگی دارد، اظهار کرد: افزایش قند خون، افزایش فشار خون، احتباس مایعات و ایجاد ادم، پوکی استخوان، ضعف عضلانی، نازک شدن پوست و تأخیر در ترمیم زخم از جمله عوارضی هستند که به‌ویژه در مصرف سیستمیک و دوزهای بالا یا دوره‌های طولانی‌مدت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

این متخصص شیمی دارویی افزود: کورتیکواستروئیدهای سیستمیک همچنین با تضعیف پاسخ ایمنی می‌توانند خطر بروز برخی عفونت‌ها را افزایش دهند یا علائم بعضی عفونت‌ها را تغییر دهند؛ بنابراین مصرف این داروها باید با توجه به شرایط جسمی فرد و بیماری‌های زمینه‌ای انجام شود.ثابت یکی دیگر از نکات مهم درباره مصرف کورتون را خطر قطع ناگهانی آن پس از مصرف طولانی‌مدت یا دوزهای قابل توجه عنوان کرد و گفت: مصرف مداوم کورتون‌های سیستمیک می‌تواند فعالیت طبیعی محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ آدرنال و تولید طبیعی هورمون‌های غده فوق‌کلیوی را سرکوب کند.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، قطع ناگهانی دارو ممکن است موجب بروز علائم ناشی از کمبود کورتیکواستروئید و در موارد شدید، نارسایی حاد آدرنال شود؛ بنابراین افرادی که کورتون را برای مدت طولانی یا با دوز بالا مصرف کرده‌اند، نباید بدون نظر پزشک نسبت به قطع یا کاهش دوز آن اقدام کنند و در صورت نیاز، کاهش دوز باید به صورت تدریجی انجام شود.

عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز، توجه به تداخلات دارویی را نیز ضروری دانست و بیان کرد: مصرف همزمان کورتون‌های سیستمیک با برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌تواند خطر عوارض گوارشی، از جمله زخم و خونریزی را افزایش دهد.

وی اضافه کرد: کورتون‌ها همچنین ممکن است در افراد مبتلا به دیابت موجب افزایش قند خون و دشوارتر شدن کنترل آن شوند و در افراد مبتلا به فشار خون بالا نیز کنترل فشار خون را با مشکل مواجه کنند؛ بنابراین پیش از مصرف این داروها باید بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروهای مصرفی فرد مورد توجه قرار گیرد.ثابت با تأکید بر اینکه تزریقی بودن کورتون به معنای ایمن‌تر یا مؤثرتر بودن آن نیست، گفت: آمپول‌های کورتونی نیز بسته به نوع دارو و مقدار مصرف می‌توانند عوارض سیستمیک ایجاد کنند و نباید صرفاً به دلیل اثر سریع‌تر، برای علائم شایعی مانند سرماخوردگی، گلودرد یا بدن‌درد به صورت خودسرانه استفاده شوند.

وی در خصوص کورتون‌های چشمی نیز هشدار داد: مصرف طولانی‌مدت برخی فرآورده‌های کورتیکواستروئیدی چشمی می‌تواند خطر افزایش فشار داخل چشم، گلوکوم و آب‌مروارید را افزایش دهد و استفاده از این فرآورده‌ها نیز باید بر اساس تشخیص و توصیه پزشک باشد.ثابت خاطرنشان کرد: آنچه مصرف کورتون را خطرناک می‌کند، استفاده خودسرانه، انتخاب دوز و مدت مصرف نامناسب و بی‌توجهی به شرایط فرد و داروهای همزمان است؛ بنابراین استفاده صحیح از کورتون، نیازمند تشخیص درست و رعایت توصیه‌ های پزشک است.