نه خبری از اخراج است نه استعفا؛ آقایان با پُررویی صندلی را سفت چسبیدهاند!
رویداد ۲۴ نوشت: تاریخ فوتبال ایران از لحاظ مدیریتی به قبل و بعد از انقلاب تقسیم میشود. با این حال جز در دورهای که مهدی تاج به فوتبال پا گذاشت، تمام مدیران با وجود دستاوردهای بزرگ خیلی زود از سمت...
رویداد ۲۴ نوشت: تاریخ فوتبال ایران از لحاظ مدیریتی به قبل و بعد از انقلاب تقسیم میشود. با این حال جز در دورهای که مهدی تاج به فوتبال پا گذاشت، تمام مدیران با وجود دستاوردهای بزرگ خیلی زود از سمت خود کنار رفتند. چندین دوره حضور تاج در فدراسیون فوتبال تنها دورهای است که فوتبال ایران بدون دستاورد و با وجود سقوط وحشتناک که نمونه اش روزهای چهارشنبه و پنج شنبه رقم خورد رنگ تغییر به خود ندیده است.
قبل از انقلاب؛ قهرمان میشدند و میرفتند!
قبل از انقلاب تا پیش از دورانی که فوتبال شکل مدرنی به خود بگیرد، صندلی ریاست فدراسیون فوتبال هم بی ثبات بود. از دهه ۴۰ به بعد اوضاع عوض شد، آن هم با حضور نفراتی، چون حسینعلی مبشر که برای نخستین بار تیم ایران را به المپیک رساند و فصل جدیدی در فوتبال ایران گشود. او با وجود این دستاورد و نایب قهرمانی بازیهای آسیایی پس از ۴ سال جای خود را به حسین سرودی داد. دو سال بعد یعنی در سال ۱۳۴۷ مصطفی مکری به عنوان رئیس فدراسیون فوتبال منصوب شد. دو قهرمانی در جام ملتهای آسیا، صعود به المپیک ۱۹۷۲ و راه اندازی لیگ سراسری از جمله اقدامات او بود. با این حال مکری هم تنها چهار سال در فدراسیون حضور داشت و در سال ۱۳۵۱ جای خود را به کامبیز آتابای داد. صعود به جام جهانی فوتبال ۱۹۷۸، صعود به المپیک ۱۹۷۶، قهرمان جام ملتهای آسیا ۱۹۷۶، تأسیس جام تخت جمشید و قهرمانی بازیهای آسیایی ۱۹۷۴ از جمله دستاوردهای مدیریتی بود که ریاست کنفدراسیون فوتبال آسیا را هم به دست آورد، اما اندکی پیش از وقوع انقلاب جای خود را به هوشنگ دیده بان دبیرکل کارآمدش داد.
در دوران قبل از انقلاب تنها کامبیز آتابای بوده که بیش از چهار سال ریاست فدراسیون فوتبال را برعهده داشته (۶ سال) و باقی مدیران چهار سال و کمتر در سمت خود حضور داشتند.
انقلاب، دوران بی ثباتی و موفقیت با نوآموز
از یازده تیر ۱۳۵۸ تا شهریور ۱۳۶۸ بیش از ده نفر روی صندلی ریاست فدراسیون فوتبال نشستند. در آن دوران رفت و آمد مدیران مختلف به فدراسیون فوتبال خیلی مربوط به کسب نتایج و عملکرد نبود. ایران دوران پسا انقلاب را پشت سر میگذاشت و در میانه جنگ هشت ساله قرار داشت و اوضاع خیلی به هم ریختهتر از آن بود که کسی بخواهد مدیریت طولانی و اصولی در فوتبال پیاده کند. سال ۱۳۶۸ تیمسار نوآموز مدیر باسابقه فوتبال ایران به ریاست فدراسیون فوتبال بازگشت.
او پیش از این از مهر ۱۳۵۸ تا مهر ۱۳۵۹ در این سمت حضور داشت. او که در همان یک سال صعود به المپیک و مدال برنز جام ملتهای آسیا را به عنوان دستاورد در کارنامه اش میدید در دوره دوم قهرمانی در بازیهای آسیایی و تاسیس لیگ آزادگان را به این کارنامه افزود. نوآموز با وجود این موفقیتها در سال ۱۳۷۲ جای خودش را به صفی زاده داد که خودش یک سال بعد با امیر عابدینی جابهجا شد.
مصطفوی و پاداش باورنکردنی صعود
مرحوم داریوش مصطفوی ملی پوش پیشین فوتبال ایران در سال ۱۳۷۳ به ریاست فدراسیون فوتبال رسید. تیم ملی ایران در جام ملتهای آسیا ۱۹۹۶ موفق به کسب عنوان سوم مسابقات شد و سپس برای نخستین بار پس از انقلاب به جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه صعود کرد. با وجود موفقیت تاریخی صعود به جام جهانی و ثبت حماسه ملبورن، درایوش مصطفوی طبق گفته خودش تحت فشار دولت وقت از سمت خود برکنار یا مجبور به استعفا شد تا جای خود را به محسن صفایی فراهانی بدهد. مصطفوی بارها در مصاحبه هایش در پاسخ به این سوال که پاداش شما بعد از صعود به جام جهانی چه بود؟ گفت: اخراج!
صفایی فراهانی و نامادری!
محسن صفایی فراهانی زمانی که به ریاست فدراسیون رسید نماینده مجلس بود و به عنوان یک چهره سیاسی به فوتبال پا گذاشت. تیم ملی در زمان مدیریت او به قهرمانی بازیهای آسیایی ۱۹۹۸ بانکوک رسید. همچنین آغاز به کار لیگ برتر یا همان فوتبال حرفهای با پیگیریهای او انجام شد. با این حال تیم ملی ایران در انتخابی جام جهانی ۲۰۰۲ کره و ژاپن، در حالی که آسیا تنها دو سهمیه داشت نتوانست صعود کند. همین پاشنه آشیل صفایی فراهانی در حالی که از نگاه کارشناسان فوتبال او مدیر توانمندی به حساب میآمد باعث شد پس از ناکامی تیم ایران در رسیدن به جام جهانی از سمت خود کنار برود و جمله تاریخی اش را به زبان بیاورد: فوتبال را به نامادری اش سپردم.
دادکان و اخراج بابت موفقیت
محمد دادکان ملی پوش سابق فوتبال ایران و ستاره پیشین باشگاه پرسپولیس که جانشین صفایی فراهانی شد مدیریت کارآمد را با موفقیتهای فوتبالی ترکیب کرد. تیم ملی ایران در دوران محمد دادکان بهترین رتبه تاریخ خود در رنکینک فیفا را کسب کرد و حتی در برههای بالاتر از آلمان قرار گرفت. تیم ملی به راحتی راهی جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان شد و مدال طلای بازیهای آسیایی ۲۰۰۲ را بر گردن آویخت. همچنین تیم ملی ایران در جام ملتهای آسیا سوم شد. اداره فوتبال بدون کمک گرفتن از دولت نکتهای است که دادکان همیشه روی آن تاکید کرده است. با وجود چنین شرایطی با روی کار آمدن محمود احمدی نژاد به عنوان رئیس جمهور و حضور محمد علی آبادی در راس سازمان تربیت بدنی، دادکان در زمانی که هنوز برای مسابقات تیم ملی در آلمان حضور داشت برکنار شد. دلیل؟ عدم صعود به دور یک هشتم جام جهانی در گروهی که پرتغال و مکزیک در آن حضور داشتند!
دوران انتقالی و علی کفاشیان
برکناری دادکان فوتبال ایران را تعلیق کرد. تعلیقی که در نهایت منجر به حضور علی کفاشیان در راس فوتبال شد. تیم ملی ایران در دوران نخست حضور کفاشیان نتوانست به جام جهانی ۲۰۱۰ صعود کند و در جام ملتهای آسیا هم پس از چندین دوره حضور بین چهار تیم، در دور یک چهارم نهایی حذف شد!
با این حال کفاشیان در انتخابات فدراسیون در سال ۱۳۹۰ موفق شد جایگاه خود را حفظ کند. ایران در دوره دوم حضور کفاشیان با نقش آفرینی کارلوس کی روش روی نیمکت تیم ملی به جام جهانی ۲۰۱۴ صعود کرد، اما کفاشیان در رساندن تیم ملی امید به المپیک، کسب مدال در بازیهای آسیایی و همچنین موفقیت در جام ملتهای آسیا ناکام ماند و در نهایت جای خودش را به مهدی تاج داد؛ فردی که از مدتها پیش وارد بدنه فوتبال شده بود.
دوران تاج؛ سقوط اول
مهدی تاج که مدتها نایب رئیس علی کفاشیان بود در انتخابات سال ۱۳۹۵ پس از حواشی قبل از رای گیری و دخالتهای وزارت وقت ورزش که منجر به کنار رفتن شهاب الدین عزیزی خادم شانس نخست ریاست شد، به ساختمان سئول رسید. تیم ملی ایران با حضور کارلوس کی روش روی نیمکت تیم ملی به جام جهانی روسیه صعود کرد، اما در جام ملتهای آسیا با شکست سه بر صفر مقابل ژاپن سنگینترین شکست تاریخ فوتبال ایران در این تورنمنت به ثبت رسید. پس از جدایی کی روش، تاج مارک ویلموتس بلژیکی را به عنوان سرمربی به ایران آورد که منجر به ضرر بیش از هزار میلیاردی (با نرخ ارز فغلی نزدیک به دو هزار میلیارد) به بیت المال شد. پس از این افتضاح تاج با بهانه مشکل قبلی پس از سه سال حضور در فوتبال از سمت خود کنار رفت. آن هم در شرایطی که تیم ملی در پیش مقدماتی جام جهانی ۲۰۲۲ و جام ملتهای آسیا ۲۰۲۳ در آستانه حذف قرار داشت، کاملا از لحاظ مالی ورشکسته بود و اوضاع تیمهای ملی باورنکردنی! به طور مثال تیم ملی زنان ایران در دوران تاج به دلیل تشکیل نشدن طولانی مدت از رنکینک فیفا خارج شده بود. انگار که چنین تیمی اصلا وجود خارجی ندارد.
عزیزی خادم؛ برکناری غیر قانونی بعد از سریعترین صعود
پس از کناره گیری تاج، در انتخابات سال ۱۳۹۹ شهاب الدین عزیزی خادم به عنوان رئیس فدراسیون انتخاب شد. پس از حضور عزیزی خادم در فدراسیون، تیم ملی ایران از مرحله پیش مقدماتی انتخابی جام جهانی و جام ملت ها، جایی که با یک تساوی در چهار بازی با وجود نداشتن میزبانی حذف میشد به سلامت عبور کرد و سپس ارزانترین و سریعترین صعود تاریخ فوتبال ایران به جام جهانی ۲۰۲۲ را با یازده برد پیاپی جشن گرفت. تیم ملی زنان ایران برای نخستین بار جواز حضور در جام ملتهای آسیا را به دست آورد و تیم حقوقی فدراسیون موفق شد در رابطه با پرونده ویلموتس رای دادگاه را بشکند و غرامت فوتبال ایران به نصف کاهش دهد. با وجود احیای فوتبال و ثبت چنین دستاوردهایی آن هم در عرض کمتر از یک سال، عزیزی خادم با آنچه در رسانهها «کودتای نهادهای خارج از فوتبال با کمک اعضای هیئت رئیسه» نامیده شد از سمت خود کنار رفت تا پس از یک دوره سرپرستی دوباره مهدی تاج به فوتبال بازگردد!
بازگشت تاج، کامل شدن سقوط!
بازگشت تاج به فوتبال مقارن شد با ثبت بدترین نتایج ایران در ادوار جام جهانی در قطر ۲۰۲۲. شش تایی شدن فوتبال ایران مقابل انگلیس و باخت به آمریکا تازه شروع این دوران بود. چند ماه بعد تیم ملی ایران در جام ملتهای آسیا مقابل قطر باخت و حذف شد. تیم امید ایران در مرحله پیش مقدماتی المپیک پاریس کنار رفت و در بازیهای آسیایی ۲۰۲۲ نتوانست حتی از گروه خود صعود کند. باوجود چنین نتایجی و در حالی که پرونده ویلموتس هنوز مورد سوال بود و پرونده دیگری به اسم فساد مس رفسنجان رو شده بود تاج در انتخاباتی که باز هم با کنار رفتن رقبای اصلی یعنی عزیزی خادم و کفاشیان برگزار شد برای سومین بار به ساختمان سئول بازگشت. دوران جدید او تاکنون با ثبت فاجعه تیم ملی امید در بازیهای آسیایی، عدم صعود تیم ملی به دور حذفی در جام جهانی که برای نخستین بار با ۴۸ تیم برگزار شد و ۳۲ تیم میتوانستند به دور حذفی برسند، ناکامی تیمهای نوجوانان و جوانان و همینطور پرونده کیفرخواست پاداش نجومی و پرونده فاکتورسازی ارزی در اردوهای خارجی تیمهای ملی و موارد مشابه همراه بوده است. با این حال مهدی تاج در حال گذراندن نهمین سال حضور در راس فدراسیون است. آن هم در حالی که سالها در سمتهای نایب رئیسی در فدراسیون حضور داشته است.
پاداش موفقیت حذف، پاداش ناکامی ابقا
نگاه گذری به همین گزارش که سرنوشت مدیران فدراسیون فوتبال از دهه ۴۰ تا به امروز را روایت میکند یک نتیجه واضح دارد. مدیران موفق فدراسیون فوتبال چه به صورت سیستماتیک و برای پیشرفت و پوست اندازی و چه به صورت قهری از سمت خود کنار رفتند، اما هرجا ناکامی به دست آمده مدیر مربوطه در سمت خود ابقا شده و به کارش ادامه داده است. پس از انقلاب مدیرانی نظیر مصطفوی، دادکان و عزیزی خادم با وجود دستاوردهای تاریخی کنار گذاشته شدند، اما کفاشیان بعد از ناکامی در رساندن تیم به جام جهانی ۲۰۱۰ به کارش ادامه داد و مهدی تاج پس از بردن فوتبال ایران به تاریکترین روزهای ممکن، در حال گذراندن سومین دوره ریاستش است.