نسل کشی در غزه چگونه بر انتخابات اسرائیل سایه انداخته است؟
به گزارش گزارشِ هنر و به نقل از الجزیره، انتخابات پارلمانی پیش‌روی اسرائیل در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ غزه، تشدید رویکردهای افراطی علیه فلسطینیان و نگرانی‌های امنیتی پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳، به...
به گزارش گزارشِ هنر و به نقل از الجزیره، انتخابات پارلمانی پیش‌روی اسرائیل در شرایطی برگزار می‌شود که جنگ غزه، تشدید رویکردهای افراطی علیه فلسطینیان و نگرانی‌های امنیتی پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳، به محور اصلی رقابت‌های سیاسی این رژیم تبدیل شده است؛ روندی که به باور تحلیلگران، بیش از آنکه نشانه‌ای از مطالبه تغییر باشد، بیانگر تثبیت و گسترش ملی‌گرایی افراطی و نظامی‌گری در جامعه اسرائیل است.
به نوشته الجزیره، در آستانه انتخابات ۲۷ اکتبر، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بار دیگر تلاش کرده است خود را تنها گزینه قابل اتکا برای تأمین امنیت این رژیم معرفی کند. او ۲۹ سپتامبر مدعی شد دشمنان اسرائیل برای حمله به این رژیم پیش از انتخابات برنامه‌ریزی می‌کنند؛ ادعایی که بدون ارائه شواهد مطرح شد و پس از آن، نتانیاهو به حملات ارتش اسرائیل در نوار غزه اشاره کرد و مدعی شد نیروهای این رژیم طی هفته‌های گذشته بیش از ۱۰۰ تروریست را کشته‌اند.
تحلیلگران معتقدند پیوندی که نتانیاهو میان جنگ غزه، امنیت اسرائیل و انتخابات برقرار می‌کند، بخشی از راهبرد انتخاباتی اوست؛ راهبردی که بر القای این گزاره استوار است که تنها او می‌تواند اسرائیلی‌ها را در برابر تهدیدهای خارجی محافظت کند. این در حالی است که عملکرد دولت او در مواجهه با حمله هفتم اکتبر و ناتوانی در آزادی سریع اسیران، به دستاویزی برای منتقدان و رقبای سیاسی‌اش تبدیل شده است.
انتخابات پیش‌رو نخستین انتخابات سراسری اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ است؛ عملیاتی که به کشته شدن یک‌هزار و ۱۳۹ نفر در اسرائیل انجامید و زمینه آغاز جنگ ویرانگر این رژیم علیه نوار غزه را فراهم کرد. بر اساس آمار مورد اشاره در گزارش الجزیره، حملات اسرائیل از آن زمان تاکنون بیش از ۷۴ هزار فلسطینی را به شهادت رسانده است.
افراط‌گرایی علیه فلسطینیان؛ از حاشیه سیاست تا جریان اصلی
سه سال پس از آغاز جنگ غزه، این جنگ دیگر از مناقشه داخلی اسرائیل درباره آینده سیاسی و امنیتی این رژیم جدا نیست. هم‌زمان، فضای سیاسی اسرائیل بیش از گذشته به سمت راست‌گرایی افراطی حرکت کرده و دیدگاه‌هایی که پیش‌تر در حاشیه قرار داشتند، اکنون به بخش پررنگی از گفتمان سیاسی تبدیل شده‌اند.
به نوشته الجزیره، بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی راست‌گرای افراطی اسرائیل، یکی از چهره‌های شاخص این تحول است؛ سیاستمداری که به مواضع تندروانه و اظهارات نژادپرستانه علیه فلسطینیان شهرت دارد و با تحریم‌هایی از سوی شماری از کشورهای غربی روبه‌رو شده است.
اسموتریچ اواخر ماه گذشته میلادی در گفت‌وگو با رسانه اسرائیلی وای‌نت خواستار آن شد که ارتش این رژیم در کرانه باختری اشغالی نیز وارد جنگ شود و همان اقداماتی را انجام دهد که در غزه انجام داده است.
کمتر از دو هفته بعد، موشه فیگلین، متحد انتخاباتی اسموتریچ، نیز با اظهاراتی در همین راستا بر تنش‌ها افزود. او در گفت‌وگو با روزنامه جروزالم پست اعلام کرد دشمن اسرائیل غزه است، نه حماس، و خواستار الحاق این منطقه محاصره‌شده پس از انتخابات شد. فیگلین همچنین مدعی شد کودکانی که در آینده در غزه متولد می‌شوند، همانند عاملان حمله هفتم اکتبر عمل خواهند کرد.
احمد نجار، تحلیلگر سیاسی فلسطینی، معتقد است این اظهارات را نمی‌توان تنها سخنان پراکنده چهره‌های حاشیه‌ای دانست؛ بلکه این مواضع بخشی از پیام انتخاباتی سیاستمدارانی است که برای کسب قدرت تلاش می‌کنند و فلسطینیان را نه مردمی برخوردار از حقوق، بلکه مسئله‌ای جمعیتی و امنیتی معرفی می‌کنند که باید اخراج، فتح یا نابود شوند.
نجار هشدار می‌دهد انتخابات پیش‌رو ممکن است به رقابتی بر سر چگونگی حفاظت از زندگی فلسطینیان تبدیل نشود، بلکه نامزدها برای ارائه وعده‌هایی تندتر در راستای حذف آنان از میدان رقابت کنند.
رقابت احزاب اسرائیلی بر سر مواضع تندروانه‌تر
آهرون برگمن، تحلیلگر امنیتی اسرائیلی و استاد ارشد مدعو در کالج کینگ لندن، می‌گوید نسل جوان اسرائیل به‌ویژه پس از هفتم اکتبر به سمت راست‌گرایی بیشتر حرکت کرده است. به گفته او، گرایش به راست در اسرائیل سابقه‌ای چنددهه‌ای دارد، اما پس از حمله هفتم اکتبر با سرعت بیشتری تشدید شده است.
او معتقد است ورود چهره‌هایی مانند اسموتریچ و ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، به ائتلاف دولت نتانیاهو از سال ۲۰۲۲، به مشروعیت یافتن جریان راست افراطی در ساختار سیاسی این رژیم کمک کرده است. بن‌گویر پیش‌تر به اتهام تحریک به نژادپرستی و حمایت از یک سازمان تروریستی محکوم شده است.
برگمن می‌گوید یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات نتانیاهو، وارد کردن چنین چهره‌هایی به ائتلاف حاکم بوده است؛ اقدامی که به آنها امکان داده است به نیروهایی اثرگذار در سیاست اسرائیل تبدیل شوند. به گفته او، بن‌گویر اکنون تا جایی در ساختار سیاسی این رژیم تثبیت شده که حتی امیدوار است در آینده به وزارت دفاع برسد.
تحلیلگران همچنین تأکید می‌کنند که حمایت از اخراج فلسطینیان از غزه به یک موضع محدود به احزاب حاکم نیست و برخی احزاب مخالف ائتلاف کنونی نیز دیدگاه‌هایی مشابه دارند.
عمر بدار، مدیر مرکز مطالعات راهبردی پالتینک، می‌گوید پیام‌های مطرح‌شده در طیف سیاسی و نظامی اسرائیل پیش از انتخابات نشان می‌دهد درباره ادامه حملات به غزه نوعی اجماع وجود دارد؛ حملاتی که به گفته او، پس از آتش‌بس اعلام‌شده در سال گذشته نیز ادامه یافته و نزدیک به یک‌هزار و ۵۰۰ کشته بر جای گذاشته است.
بدار معتقد است سیاستمداران اسرائیلی از تهدیدهای امنیتی برای جلب آرای بیشتر استفاده می‌کنند و در فضای انتخاباتی کنونی، هر نامزدی که موضع افراطی‌تری اتخاذ کند، احتمالاً از شانس بیشتری برای جذب رأی برخوردار خواهد شد.
ایهاب جبارین، تحلیلگر و پژوهشگر سیاسی فلسطینی در داخل اسرائیل، نیز می‌گوید راست‌گرایی در اسرائیل امروز بیش از هر چیز به معنای اتخاذ مواضعی سخت‌گیرانه‌تر در برابر مطالبات ملی فلسطینیان، مسائل امنیتی و کنترل سرزمین است.
به گفته او، بخش بزرگی از سیاست یهودی اسرائیل اکنون بر پیش‌فرض‌هایی استوار است که یک نسل پیش، مواضعی راست‌گرایانه تلقی می‌شدند؛ از جمله بی‌اعتمادی عمیق به تشکیل کشور مستقل فلسطینی، تحمل طولانی‌مدت کنترل نظامی و تأکید بر حاکمیت یهودیان به‌عنوان نقطه آغاز سیاست‌گذاری.
گزارش الجزیره همچنین به آنچه تبعیض در فرایند انتخاباتی اسرائیل می‌خواند، اشاره می‌کند. سامی ابوشحاده، سیاستمدار فلسطینی و شهروند اسرائیل، به دلیل اظهاراتش درباره جنگ غزه ناچار به کناره‌گیری از انتخابات شده است؛ در حالی که رهبران راست افراطی اسرائیل با وجود اظهارات خشونت‌آمیز علیه فلسطینیان، همچنان در صحنه سیاسی حضور دارند.
نتانیاهو همچنان خود را گزینه اصلی امنیت اسرائیل معرفی می‌کند
با وجود انتقادها از عملکرد دولت نتانیاهو، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد مسائل امنیتی و پیامدهای حمله هفتم اکتبر همچنان در ذهن رأی‌دهندگان اسرائیلی جایگاه برجسته‌ای دارد. در عین حال، بخشی از جامعه اسرائیل درباره مسئولیت مقام‌های سیاسی و امنیتی در ناکامی‌های آن روز پرسش‌هایی مطرح می‌کند.
ماه گذشته گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه نتانیاهو در سال ۲۰۲۳ دو هشدار جداگانه درباره احتمال حمله قریب‌الوقوع حماس دریافت کرده بود؛ یکی از عباس کامل، رئیس دستگاه اطلاعات مصر، و دیگری از محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی.
دو رقیب اصلی نتانیاهو در رقابت برای نخست‌وزیری با استناد به این گزارش‌ها، صلاحیت او برای ادامه رهبری اسرائیل را زیر سؤال برده‌اند. با این حال، نتانیاهو دریافت هشدار قبلی درباره حمله را رد کرده و انتشار این گزارش‌ها نیز ظاهراً تأثیر چشمگیری بر نظرسنجی‌ها نداشته است.
میرَو زونسزاین، تحلیلگر مسائل اسرائیل و فلسطین در گروه بین‌المللی بحران، می‌گوید اعتماد عمومی به دولت نتانیاهو حتی پیش از هفتم اکتبر و در پی طرح مناقشه‌برانگیز اصلاحات قضایی آسیب دیده بود؛ با این حال، نتانیاهو همچنان در میان بخشی از جامعه اسرائیل به‌عنوان چهره‌ای مرتبط با امنیت شناخته می‌شود و بسیاری از رأی‌دهندگان جایگزین قانع‌کننده‌ای برای او نمی‌بینند.
بر اساس نظرسنجی مؤسسه میتم در ماه ژوئن، افکار عمومی اسرائیل از راهکارهای نظامی و امنیتی دولت حمایت می‌کند و با حل‌وفصل سیاسی مسئله فلسطین و پایان اشغال سرزمین‌های فلسطینی موافق نیست. این رویکرد در شرایطی ادامه دارد که جنگ غزه نگرانی‌هایی درباره انزوای بین‌المللی و کاهش جایگاه اسرائیل در جهان ایجاد کرده است.
با این حال، جامعه اسرائیل هم‌زمان نشانه‌هایی از خستگی ناشی از جنگ را بروز می‌دهد. نیروهای نظامی این رژیم طی سال‌های اخیر درگیر چندین جبهه بوده‌اند و فشار جنگ بر وضعیت روانی نظامیان نیز افزایش یافته است.
وزارت دفاع اسرائیل اعلام کرده است نزدیک به ۳۰ هزار نظامی و نیروی امنیتی این رژیم از زمان آغاز جنگ با آسیب‌های روانی مواجه شده‌اند. به گفته این وزارتخانه، بودجه بخش توان‌بخشی طی سه سال گذشته ۸۸ درصد افزایش یافته و به ۱۰ میلیارد شکل رسیده است؛ بخش عمده این منابع برای درمان مشکلات سلامت روان و اختلال استرس پس از سانحه اختصاص دارد.
رؤیای «اسرائیل بزرگ» و عقب‌نشینی راه‌حل دو دولتی
در ماه‌های اخیر، مقام‌های اسرائیلی آشکارتر از گذشته از چشم‌انداز توسعه سرزمینی این رژیم سخن گفته‌اند و ایده «اسرائیل بزرگ» را مطرح کرده‌اند؛ مفهومی که طرفداران آن برای توجیه ادعاهای سرزمینی خود به برخی متون مذهبی استناد می‌کنند.
اسرائیل طی دهه‌های گذشته به اشغال سرزمین‌های فلسطینی و سوری ادامه داده و در سال‌های اخیر بخش‌های بیشتری از خاک سوریه و لبنان را نیز به اشغال خود درآورده است؛ اقداماتی که نگرانی‌ها درباره نقض حقوق بین‌الملل و حاکمیت کشورهای همسایه را افزایش داده است.
نجار معتقد است انسان‌زدایی از فلسطینیان در فضای انتخاباتی اسرائیل نشان می‌دهد که غزه دیگر در این گفتمان نه به‌عنوان فاجعه‌ای انسانی و جنایتی نیازمند پاسخ‌گویی، بلکه به‌مثابه الگویی برای تکرار در مناطق دیگر معرفی می‌شود.
در جنوب لبنان نیز، جایی که اسرائیل حملات تقریباً روزانه انجام داده و بخش‌های گسترده‌ای از اراضی را اشغال کرده است، ساکنان به الجزیره گفته‌اند حتی در صورت شکست نتانیاهو در انتخابات، انتظار تغییر چندانی ندارند.
گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشار و رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل که از اصلی‌ترین رقبای سیاسی نتانیاهو به شمار می‌رود، نیز مواضعی سخت‌گیرانه در قبال لبنان دارد. او با دکترین موسوم به «ضاحیه» شناخته می‌شود؛ رویکردی که پس از جنگ سال ۲۰۰۶ اسرائیل و حزب‌الله شکل گرفت و بر استفاده از نیروی گسترده، حتی علیه زیرساخت‌های غیرنظامی، برای بازدارندگی در برابر دشمنان تأکید دارد. این رویکرد در جنگ‌های اخیر اسرائیل، به‌ویژه در حملات به ضاحیه جنوبی بیروت، به کار گرفته شده است.
آیزنکوت نتانیاهو را به عقب‌نشینی در برابر فشار آمریکا برای توقف عملیات در بیروت متهم کرده و معتقد است ارتش اسرائیل باید امکان حمله به حزب‌الله را در هر نقطه از لبنان داشته باشد.
زونسزاین می‌گوید برای اسرائیلی‌هایی که همچنان تحت تأثیر حمله هفتم اکتبر قرار دارند، آیزنکوت می‌تواند خود را به‌عنوان گزینه‌ای برای پر کردن خلأ امنیتی مطرح کند. به گفته او، بخشی از جامعه اسرائیل جهان را محیطی خصمانه می‌بیند و معتقد است دیگران تجربه این رژیم در هفتم اکتبر را درک نمی‌کنند؛ برداشتی که توجیهی برای ایجاد مناطق حائل نظامی در لبنان، سوریه و غزه فراهم می‌کند.
در چنین فضایی، تحلیلگران چشم‌انداز تحقق راه‌حل دو دولتی را بسیار ضعیف می‌دانند. این طرح که بیش از سه دهه پیش و در چارچوب توافق‌های اسلو مطرح شد، بر این ایده استوار بود که تشکیل کشور مستقل فلسطینی در کنار اسرائیل می‌تواند زمینه دستیابی به صلح را فراهم کند.
با این حال، از آغاز روند اسلو در سال ۱۹۹۳، شمار شهرک‌نشینان اسرائیلی در کرانه باختری از حدود ۲۶۰ هزار نفر به بیش از ۷۰۰ هزار نفر افزایش یافته است؛ شهرک‌هایی که بخش‌های گسترده‌ای از اراضی مورد نیاز برای تشکیل یک کشور فلسطینی پیوسته و یکپارچه را دربر گرفته‌اند.
برگمن معتقد است مفهوم راه‌حل دو دولتی در شرایط کنونی عملاً از دستور کار خارج شده و احتمالاً برای یک یا دو دهه دیگر نیز چنین خواهد ماند. به گفته او، پس از حوادث هفتم اکتبر بعید است رهبران اسرائیل بتوانند این طرح را در آینده قابل پیش‌بینی به افکار عمومی خود پیشنهاد دهند.
او معتقد است بازگشت این راه‌حل به مرکز توجه، به فشار بین‌المللی گسترده، از جمله اعمال تحریم‌های شدید علیه اسرائیل، و همچنین شکل‌گیری خیزشی غیرخشونت‌آمیز از سوی فلسطینیان نیاز دارد.
زونسزاین نیز می‌گوید مخالفت صریح با تشکیل کشور فلسطینی در سیاست اسرائیل به موضعی پذیرفتنی‌تر تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که چندین حزب از چنین دیدگاه‌هایی حمایت می‌کنند، اما در میان احزاب یهودی صهیونیست، حزب برجسته‌ای وجود ندارد که راه‌حل دو دولتی یا روند سیاسی برای حل مسئله فلسطین را در اولویت قرار دهد.
انتخابات اسرائیل؛ رقابت بر سر تشدید نظامی‌گری
مجموع این تحولات نشان می‌دهد انتخابات پیش‌روی اسرائیل بیش از آنکه رقابتی بر سر تغییر مسیر باشد، به صحنه تثبیت رویکردهای افراطی و نظامی‌گرایانه تبدیل شده است؛ رویکردهایی که پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ شدت گرفتند و اکنون بر بخش بزرگی از گفتمان سیاسی این رژیم سایه انداخته‌اند.
زونسزاین در جمع‌بندی خود می‌گوید جامعه و سیاست اسرائیل بیش از پیش به سمت استفاده از نیروی نظامی گسترده‌تر و گسترش مرزهای تحت کنترل حرکت می‌کند؛ روندی که از نگاه او، با ترس از تکرار حمله‌ای مشابه هفتم اکتبر پیوند خورده است.
به این ترتیب، جنگ غزه نه‌تنها به یک بحران انسانی و منطقه‌ای، بلکه به عاملی تعیین‌کننده در بازتعریف فضای سیاسی اسرائیل تبدیل شده است؛ فضایی که در آن، مطالبات فلسطینیان برای برخورداری از حقوق و تشکیل کشور مستقل، بیش از گذشته به حاشیه رانده می‌شود و رقابت احزاب بر سر مواضع سخت‌گیرانه‌تر، چشم‌انداز دستیابی به راه‌حل سیاسی را تیره‌تر می‌کند.