شمپاد و شهپاد چیست؟ | راز شناورهای بدون سرنشین در جنگ دریایی
به گزارش گزارشِ هنر، در پی اعلام نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درباره هدف قرار دادن یک فروند «شمپاد» آمریکایی در تنگه هرمز، این اصطلاح بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما شمپاد چیست، چه...
به گزارش گزارشِ هنر، در پی اعلام نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درباره هدف قرار دادن یک فروند «شمپاد» آمریکایی در تنگه هرمز، این اصطلاح بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ اما شمپاد چیست، چه تفاوتی با شهپاد دارد و این شناورهای بدون سرنشین چه نقشی در جنگهای دریایی دارند؟
نیروی دریایی سپاه در اطلاعیهای اعلام کرد یک فروند شمپاد (شناور مدیریتپذیر از راه دور) متعلق به ارتش آمریکا که قصد ورود به منطقه حفاظتشده تنگه هرمز را داشت، مورد حمله قرار گرفته است. در ادبیات نظامی و رسانهای، اصطلاح «شهپاد» نیز برای اشاره به شناورهای بدون سرنشین و هدایتپذیر از دور استفاده میشود.
شمپاد چیست؟
«شمپاد» در کاربردی که در اطلاعیه اخیر سپاه آمده، مخفف شناور مدیریتپذیر از راه دور است؛ یعنی شناوری که بدون حضور خدمه در داخل آن، از یک مرکز یا سامانه بیرونی هدایت و کنترل میشود.
این شناورها میتوانند برای مأموریتهایی مانند پایش و شناسایی، مراقبت دریایی، جمعآوری اطلاعات، گشتزنی و در نمونههای نظامی برای عملیات رزمی مورد استفاده قرار گیرند.
مهمترین ویژگی چنین شناورهایی این است که برای انجام مأموریت، نیازی به حضور مستقیم نیروی انسانی روی شناور ندارند. به همین دلیل میتوان آنها را در مناطقی به کار گرفت که حضور یک شناور سرنشیندار با خطر بیشتری همراه است.
شهپاد چیست؟
«شهپاد» نیز اصطلاحی است که برای شناور هدایتپذیر از دور به کار میرود و در ادبیات فناوری نظامی به شناورهای بدون سرنشین اطلاق میشود. این شناورها میتوانند سطحی یا زیرسطحی باشند و بر اساس نوع سامانه، به صورت کنترل از راه دور یا با سطحی از خودکار بودن فعالیت کنند.
بنابراین، در سادهترین بیان، شهپاد یک شناور بدون سرنشین است که میتواند از راه دور هدایت شود. البته همه شناورهای بدون سرنشین یک فناوری یا یک کاربرد ندارند و برخی از آنها برای مأموریتهای به طور کامل خودکار طراحی شدهاند.
تفاوت شمپاد و شهپاد چیست؟
تفاوتی که در نامگذاری دیده میشود، بیشتر به تعریف و شیوه استفاده از اصطلاحات مربوط است. «شمپاد» در اطلاعیه اخیر سپاه به صورت مشخص برای شناور مدیریتپذیر از راه دور به کار رفته است، در حالی که «شهپاد» اصطلاحی رایج برای شناور هدایتپذیر از دور است.
در نتیجه، نمیتوان تنها از تفاوت دو واژه نتیجه گرفت که با دو فناوری کاملا متفاوت روبهرو هستیم. آنچه اهمیت دارد، نوع شناور، سطح کنترل انسانی، میزان خودکار بودن، تجهیزات نصبشده و مأموریتی است که برای آن تعریف شده است.
به بیان سادهتر، شمپاد و شهپاد هر دو به خانواده شناورهای بدون سرنشین و قابل کنترل از راه دور مربوط میشوند، اما کاربرد دقیق هر اصطلاح به تعریفی بستگی دارد که سازنده یا نیروی نظامی استفادهکننده از آن ارائه میکند.
چرا شهپادها در جنگ دریایی اهمیت دارند؟
ورود سامانههای بدون سرنشین به حوزه دریا، بخشی از روند گستردهتر استفاده از تجهیزات بدون سرنشین در میدانهای نظامی است. همانطور که پهپادها امکان اجرای مأموریتهای هوایی بدون حضور خلبان در هواپیما را فراهم کردهاند، شهپادها نیز میتوانند بخشی از مأموریتهای دریایی را بدون حضور سرنشین روی شناور انجام دهند.
یکی از مهمترین مزیتهای این شناورها، کاهش خطر برای نیروی انسانی است. در صورتی که یک شناور بدون سرنشین شناسایی یا هدف قرار گیرد، جان خدمهای که در یک شناور معمولی حضور داشتند در معرض خطر قرار نمیگیرد.
از سوی دیگر، ابعاد و هزینه برخی نمونههای شهپاد نسبت به شناورهای بزرگ نظامی کمتر است و همین موضوع امکان استفاده از تعداد بیشتری از آنها را فراهم میکند.
شهپادها چه کاربردی دارند؟
شناورهای بدون سرنشین تنها برای حمله طراحی نمیشوند. بسته به نوع سامانه، کاربردهای مختلفی برای آنها در نظر گرفته میشود؛ از جمله:
شناسایی و پایش مناطق دریایی
جمعآوری اطلاعات
مراقبت از آبراهها و مناطق حساس
گشتزنی دریایی
شناسایی مین و موانع زیرسطحی
انتقال برخی تجهیزات و محمولهها
اجرای مأموریتهای رزمی در نمونههای مسلح
برخی شهپادها نیز در قالب شناورهای زیرسطحی فعالیت میکنند و برای مأموریتهایی طراحی میشوند که نیازمند حرکت در زیر آب و کاهش احتمال شناسایی است. نمونههایی از این فناوری در برنامههای نظامی آمریکا نیز توسعه یافته است.
چرا آمریکا از شهپاد استفاده میکند؟
نیروی دریایی آمریکا نیز در سالهای گذشته سرمایهگذاری قابل توجهی روی سامانههای دریایی بدون سرنشین داشته است. هدف اصلی، افزایش توان شناسایی و پایش دریایی و در عین حال کاهش وابستگی به حضور مستقیم نیروی انسانی در همه مأموریتهاست.
شناورهای بدون سرنشین میتوانند در کنار ناوها، ناوشکنها و دیگر شناورهای سرنشیندار فعالیت کنند و اطلاعات مورد نیاز آنها را جمعآوری کنند. به این ترتیب، شهپاد جایگزین ناو یا ناوشکن نیست، بلکه میتواند یک لایه مکمل برای قدرت دریایی باشد.
شهپادهای ایرانی چه نقشی دارند؟
ایران نیز طی سالهای گذشته به توسعه شناورهای بدون سرنشین روی آورده است. این شناورها میتوانند برای شناسایی، پایش و مأموریتهای مختلف دریایی مورد استفاده قرار گیرند.
اهمیت این فناوری برای ایران تا حد زیادی به موقعیت جغرافیایی کشور و وجود آبراههای راهبردی مانند تنگه هرمز بازمیگردد؛ منطقهای که کنترل و پایش رفتوآمد شناورها در آن اهمیت بالایی دارد.
در چنین محیطی، استفاده از شناورهای کوچک و بدون سرنشین میتواند امکان پایش مستمر و کمهزینهتر مناطق دریایی را فراهم کند.
چرا نام شمپاد و شهپاد حالا بیشتر شنیده میشود؟
دلیل توجه دوباره به این اصطلاحات، اعلام اخیر سپاه درباره یک شناور آمریکایی است. بر اساس اطلاعیه نیروی دریایی سپاه، این شناور که «شمپاد» نامیده شده، هنگام تلاش برای ورود به منطقه حفاظتشده تنگه هرمز هدف قرار گرفته است.
اهمیت این اتفاق تنها به یک شناور خاص محدود نمیشود؛ بلکه نشان میدهد جنگ دریایی نیز مانند جنگ هوایی و زمینی به سمت استفاده گستردهتر از سامانههای بدون سرنشین در حال حرکت است؛ سامانههایی که میتوانند برای شناسایی، مراقبت و حتی عملیات رزمی مورد استفاده قرار گیرند.