راهبرد سرمایه‌گذاری در شرایط نااطمینانی و افزایش ریسک‌های اقتصادی
زهرا فتوره‌چی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به شرایط سرمایه‌گذاری در اقتصاد ایران و جهان اظهار کرد: افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی، نوسانات نرخ ارز، بالا ماندن هزینه تأمین مالی و احتمال تشدید...
زهرا فتوره‌چی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به شرایط سرمایه‌گذاری در اقتصاد ایران و جهان اظهار کرد: افزایش نااطمینانی‌های اقتصادی، نوسانات نرخ ارز، بالا ماندن هزینه تأمین مالی و احتمال تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی، ضرورت توجه به ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش داده است، در چنین شرایطی تصمیم‌گیری درباره خرید یا فروش دارایی‌ها باید بر اساس وضعیت مالی افراد و ارزیابی دقیق ریسک‌ها انجام شود.
وی افزود: نمی‌توان برای تمام سرمایه‌گذاران یک نسخه واحد ارائه کرد، زیرا میزان سرمایه، سن، درآمد، تعهدات مالی، افق زمانی سرمایه‌گذاری و تحمل ریسک افراد متفاوت است. دارایی‌ای که برای یک سرمایه‌گذار با افق زمانی بلندمدت مناسب است، ممکن است برای فردی که به منابع مالی خود در کوتاه‌مدت نیاز دارد، انتخاب مناسبی نباشد.
این تحلیلگر مسائل اقتصادی ادامه داد: در شرایطی که احتمال نوسانات شدید وجود دارد، افراد باید از پذیرش ریسک‌هایی که توان تحمل آن را ندارند، خودداری کنند. هدف مدیریت سرمایه تنها دستیابی به بیشترین بازده نیست، بلکه باید احتمال زیان، میزان نقدشوندگی دارایی و نیازهای مالی آینده نیز مورد توجه قرار گیرد.
فتوره‌چی تصریح کرد: تمرکز تمام دارایی‌ها در یک بازار می‌تواند آسیب‌پذیری سرمایه‌گذار را افزایش دهد. به همین دلیل، تنوع‌بخشی متناسب با شرایط فردی و بررسی رابطه میان ریسک و بازده، از اصول مهم مدیریت سرمایه است، البته تنوع‌بخشی نیز به‌تنهایی تضمین‌کننده جلوگیری از زیان نیست و باید با شناخت ابزارهای مالی همراه باشد.
صندوق‌های درآمد ثابت، طلا و املاک؛ بررسی ریسک‌ها
وی با اشاره به ابزارهای سرمایه‌گذاری قابل بررسی در شرایط فعلی اظهار کرد: صندوق‌های درآمد ثابت، صندوق‌های طلا، طلای فیزیکی و املاک از جمله گزینه‌هایی هستند که ممکن است در سبد دارایی افراد قرار گیرند؛ اما میزان تناسب هرکدام به شرایط مالی و اهداف سرمایه‌گذاری بستگی دارد.
این تحلیلگر اقتصادی افزود: صندوق‌های درآمد ثابت به‌طورمعمول با هدف ایجاد درآمد از طریق سرمایه‌گذاری در ابزارهای مالی با درآمد مشخص یا به‌نسبت قابل پیش‌بینی فعالیت می‌کنند، اما این صندوق‌ها نیز به‌طورکامل بدون ریسک نیستند. ریسک اعتباری، تغییر نرخ بهره، شرایط بازار و نقدشوندگی دارایی‌های صندوق می‌تواند بر عملکرد آن‌ها اثر بگذارد.
فتوره‌چی ادامه داد: صندوق‌های طلا نیز تحت تأثیر تغییرات قیمت جهانی طلا، نرخ ارز و شرایط بازار داخلی قرار دارند. افزایش قیمت طلا در برخی دوره‌ها می‌تواند به حفظ ارزش دارایی کمک کند، اما این موضوع به‌معنای سودآوری قطعی یا مصونیت از زیان نیست. قیمت طلا نیز ممکن است کاهش پیدا کند و سرمایه‌گذار باید نوسانات آن را در نظر بگیرد.
وی تصریح کرد: درباره طلای فیزیکی نیز باید به اصالت کالا، هزینه خرید و فروش، اجرت، اختلاف قیمت خرید و فروش و امنیت نگهداری توجه کرد. خرید از فروشندگان معتبر و دریافت مدارک لازم، بخشی از ملاحظات ضروری در این حوزه است.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به بازار مسکن گفت: املاک نیز از جمله دارایی‌هایی هستند که ممکن است برای اهدافی همچون تأمین محل سکونت یا سرمایه‌گذاری بلندمدت بررسی شوند، اما نقدشوندگی پایین، هزینه‌های معامله، وضعیت حقوقی ملک و شرایط بازار محلی از جمله ریسک‌های آن است.
وی افزود: افرادی که قصد خرید مسکن دارند، باید وضعیت مالکیت، اسناد ثبتی، مجوزهای قانونی و بدهی‌های احتمالی ملک را بررسی کنند. در خریدهای پیش‌فروش، بررسی اعتبار سازنده، مجوز پروژه، وضعیت زمین و مفاد قرارداد اهمیت بیشتری دارد، زیرا ابهام در هر یک از این موارد می‌تواند احتمال بروز اختلاف یا زیان مالی را افزایش دهد.
فتوره‌چی خاطرنشان کرد: در معاملات ملکی، استفاده از مشاوره حقوقی مستقل و بررسی دقیق اسناد پیش از امضای قرارداد می‌تواند به کاهش ریسک کمک کند. ارزان بودن یک ملک به‌تنهایی دلیل مناسبی برای خرید آن نیست و باید هزینه‌ها و خطرهای احتمالی نیز بررسی شود.
سهام، صندوق‌های اهرمی و ارزهای دیجیتال
این تحلیلگر مسائل اقتصادی با اشاره به سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه اظهار کرد: افزایش نرخ ارز ممکن است درآمد اسمی برخی شرکت‌های صادرات‌محور را بالا ببرد، اما این موضوع به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری درباره بهبود عملکرد شرکت کافی نیست. افزایش هزینه مواد اولیه، تجهیزات، انرژی و سایر نهاده‌های تولید می‌تواند بخشی از اثر مثبت افزایش نرخ ارز را خنثی کند.
وی افزود: برای ارزیابی یک شرکت بورسی باید صورت‌های مالی، میزان فروش، حجم تولید، هزینه‌های عملیاتی، ساختار بدهی، جریان نقدی و برنامه‌های توسعه آن بررسی شود. رشد قیمت سهام نیز به‌معنای بهبود متناسب عملکرد بنیادی شرکت نیست، زیرا بخشی از افزایش قیمت‌ها ممکن است ناشی از انتظارات تورمی یا تغییر نرخ ارز باشد.
فتوره‌چی ادامه داد: صندوق‌های اهرمی و برخی ابزارهای پرنوسان بازار سرمایه، برای افرادی که شناخت کافی از سازوکار آن‌ها ندارند یا به منابع مالی خود در کوتاه‌مدت نیاز دارند، می‌توانند ریسک بالایی داشته باشند. ورود به چنین ابزارهایی بدون شناخت احتمال زیان، ممکن است به از دست رفتن بخش مهمی از سرمایه منجر شود.
وی با اشاره به بازار ارزهای دیجیتال تصریح کرد: این بازار با نوسانات شدید قیمت، ریسک‌های مرتبط با نگهداری دارایی، احتمال کلاهبرداری و مخاطرات استفاده از سکوهای معاملاتی روبه‌رو است. محدودیت‌های دسترسی و تغییر شرایط فعالیت صرافی‌ها نیز می‌تواند بر امکان انتقال یا برداشت دارایی‌ها اثر بگذارد.
این کارشناس اقتصادی افزود: سرمایه‌گذاران باید پیش از ورود به بازار ارزهای دیجیتال، ماهیت دارایی، وضعیت سکو های معاملاتی و ریسک‌های حقوقی و عملیاتی آن را بررسی کنند. استفاده از منابع ضروری زندگی یا تمام پس‌انداز خانوار برای خرید دارایی‌های پرریسک، می‌تواند پیامدهای مالی جدی داشته باشد.
پیش‌نیاز تصمیم‌گیری مالی آگاهانه
فتوره‌چی با تأکید بر اهمیت آموزش سواد مالی و رسانه‌ای اظهار کرد: یکی از مشکلات مهم در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی خانوار، ناآشنایی با اصول مدیریت پول، ارزیابی ریسک و بررسی اعتبار اطلاعات مالی است. بسیاری از افراد پیش از ورود به بازارهای مالی، آموزش کافی درباره سازوکار سرمایه‌گذاری، قراردادها و پیامدهای زیان احتمالی دریافت نکرده‌اند.
وی افزود: سواد رسانه‌ای در این زمینه اهمیت زیادی دارد، زیرا بخشی از تبلیغات سرمایه‌گذاری در شبکه‌های اجتماعی با وعده سود بالا یا معرفی فرصت‌های به‌ظاهر استثنایی منتشر می‌شود. مخاطبان باید بتوانند میان تحلیل کارشناسی، تبلیغات تجاری و ادعاهای بدون پشتوانه تفاوت قائل شوند.
این تحلیلگر اقتصادی ادامه داد: برخی صفحات ممکن است با هدف جذب مخاطب، دریافت کمیسیون یا کسب درآمد از تبلیغات، یک دارایی را به‌عنوان فرصت سرمایه‌گذاری معرفی کنند. در این شرایط، منافع سرمایه‌گذار در اولویت قرار ندارد، بنابراین، بررسی هویت ارائه‌دهنده اطلاعات، منافع احتمالی او و اعتبار مستندات اهمیت دارد.
فتوره‌چی تصریح کرد: معرفی یک سهم یا دارایی پرریسک به همه افراد، بدون توجه به میزان سرمایه و توان تحمل زیان آن‌ها، رویکرد مناسبی نیست. ممکن است یک فرد حرفه‌ای بتواند ریسک یک ابزار مالی را مدیریت کند، اما همان ابزار برای فردی که تمام دارایی خود را وارد آن می‌کند، خطرناک باشد.
وی خاطرنشان کرد: آموزش سواد مالی باید به افراد کمک کند تا پیش از سرمایه‌گذاری، درباره میزان ریسک، امکان نقدشوندگی، هزینه‌های معامله و احتمال زیان اطلاعات کافی به دست آورند. هیچ تصمیم مالی نباید تنها بر اساس تبلیغات، وعده سود تضمینی یا توصیه افراد ناشناس در فضای مجازی گرفته شود.
رابطه میان ریسک سرمایه‌گذاری و شرایط اقتصاد کلان
این تحلیلگر مسائل اقتصادی با اشاره به ارتباط شرایط اقتصاد کلان و تصمیم‌های سرمایه‌گذاری اظهار کرد: هنگامی که تورم، نرخ بهره و نرخ ارز با نوسانات قابل‌توجه روبه‌رو هستند، ارزیابی دارایی‌ها دشوارتر می‌شود. در این شرایط، سرمایه‌گذار باید علاوه‌بر قیمت فعلی یک دارایی، عوامل مؤثر بر ارزش آینده آن را نیز بررسی کند.
وی افزود: برای مثال، افزایش قیمت یک دارایی ممکن است ناشی از رشد واقعی درآمد یا بهره‌وری باشد، اما ممکن است تنها در نتیجه تورم و کاهش ارزش پول اتفاق افتاده باشد. این دو وضعیت از نظر اقتصادی متفاوت هستند و نباید افزایش اسمی قیمت را همواره معادل ایجاد ثروت واقعی دانست.
فتوره‌چی ادامه داد: در بازار سهام، رشد درآمد اسمی شرکت‌ها باید در کنار تغییر هزینه‌ها و سودآوری واقعی بررسی شود. در بازار مسکن، علاوه‌بر قیمت، باید به درآمد اجاره، هزینه نگهداری و میزان نقدشوندگی توجه کرد. در بازار طلا نیز تغییرات قیمت جهانی و نرخ ارز از عوامل اصلی اثرگذار بر ارزش دارایی هستند.
وی تصریح کرد: تصمیم‌گیری درباره فروش یک دارایی و خرید دارایی دیگر، به‌ویژه در شرایط نااطمینانی، نیازمند مقایسه هزینه‌ها و ریسک‌های هر دو گزینه است. برای مثال، تبدیل کامل دارایی ملکی به طلا یا تبدیل تمام پس‌انداز به سهام، بدون توجه به نیازهای مالی فرد، می‌تواند خطر تمرکز سرمایه را افزایش دهد.
این کارشناس اقتصادی تأکید کرد: افراد باید پیش از هر تصمیم، هدف خود را مشخص کنند؛ اینکه به‌دنبال تأمین محل سکونت هستند، به درآمد دوره‌ای نیاز دارند، می‌خواهند ارزش دارایی خود را در بلندمدت حفظ کنند یا قصد پذیرش ریسک برای کسب بازده بیشتر دارند. پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند در انتخاب ابزار مناسب نقش تعیین‌کننده داشته باشد.
حفظ قدرت خرید و مدیریت ریسک
فتوره‌چی گفت: شرایط اقتصاد ایران و جهان ایجاب می‌کند که سرمایه‌گذاران تحولات بازار انرژی، وضعیت بدهی دولت‌ها، نرخ بهره، تورم و شرایط بازارهای داخلی را به‌صورت هم‌زمان بررسی کنند. افزایش قیمت نفت یا نرخ ارز به‌تنهایی برای پیش‌بینی وضعیت آینده اقتصاد کافی نیست و باید آثار این متغیرها بر هزینه تولید، درآمد خانوارها و عملکرد بنگاه‌ها نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: در اقتصاد ایران، افزایش درآمدهای نفتی زمانی می‌تواند آثار پایدارتری داشته باشد که با مدیریت مناسب منابع ارزی، کاهش وابستگی به واردات نهاده‌های ضروری، تقویت تولید داخلی و کنترل فشارهای تورمی همراه شود. در غیر این صورت، افزایش هزینه واردات ممکن است بخش قابل‌توجهی از منافع درآمدهای صادراتی را خنثی کند.
این تحلیلگر مسائل اقتصادی خاطرنشان کرد: در سطح خانوار نیز آگاهی از ریسک، پرهیز از تصمیم‌های هیجانی، بررسی اعتبار اطلاعات و انتخاب دارایی متناسب با توان مالی اهمیت دارد. سرمایه‌گذاری باید با شناخت کافی از شرایط بازار و بدون اتکا به وعده‌های سود قطعی انجام شود.
وی تأکید کرد: هدف از مدیریت سرمایه تنها کسب سود بیشتر نیست، بلکه حفظ توان مالی خانوار، تأمین نیازهای آینده و جلوگیری از زیان‌های قابل‌پیشگیری نیز اهمیت دارد. در شرایط نااطمینانی اقتصادی، تصمیم‌گیری آگاهانه و ارزیابی دقیق ریسک می‌تواند نقش مهمی در حفاظت از دارایی‌ها داشته باشد.