تعز یمن سقوط می‌کند؟ پیشروی انصارالله و تغییر معادلات باب‌المندب
به گزارش گزارشِ هنر، تحولات میدانی در یمن بار دیگر نام تعز را به یکی از کانون‌های مهم جنگ این کشور تبدیل کرده است؛ شهری که موقعیت جغرافیایی، جمعیتی، سیاسی و اقتصادی آن باعث شده کنترلش فراتر از یک...
به گزارش گزارشِ هنر، تحولات میدانی در یمن بار دیگر نام تعز را به یکی از کانون‌های مهم جنگ این کشور تبدیل کرده است؛ شهری که موقعیت جغرافیایی، جمعیتی، سیاسی و اقتصادی آن باعث شده کنترلش فراتر از یک دستاورد نظامی باشد. صفوف نیروهای مخالف انصارالله و نیروهای نزدیک به سعودی در تعز با فشارهای میدانی مواجه شده و گزارش‌هایی از عقب‌نشینی این نیروها منتشر شده است.
اهمیت تعز تنها به وسعت و جمعیت آن محدود نمی‌شود؛ این استان در مجاورت سواحل غربی یمن و منطقه راهبردی باب‌المندب قرار دارد و ارتفاعات آن بر بخش‌هایی از مسیرهای منتهی به ساحل اشراف دارد. از همین رو، هرگونه تغییر در کنترل این منطقه می‌تواند بر آرایش نیروها در غرب و جنوب یمن اثر بگذارد.
تعز؛ گره راهبردی جنگ یمن
تعز از نظر جغرافیایی موقعیتی ویژه دارد. این استان هم به مناطق کوهستانی مرکز یمن متصل است و هم از طریق بخش‌های غربی خود به ساحل دریای سرخ دسترسی دارد. منطقه المخا و بخش‌هایی از ساحل نزدیک باب‌المندب نیز در محدوده استان تعز قرار دارند.
انصارالله در سال‌های اخیر از مناطق ساحلی به سمت ارتفاعات حرکت کرده و تلاش کرده است مسیرهای ارتباطی و ارتفاعات مشرف بر ساحل را تحت کنترل خود قرار دهد. در صورت تثبیت این وضعیت و گسترش کنترل انصارالله بر تعز، امکان اعمال فشار بیشتر بر مسیرهای منتهی به باب‌المندب فراهم خواهد شد.
اهمیت این مسئله از آنجا ناشی می‌شود که باب‌المندب یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دریایی جهان است و کنترل ارتفاعات مشرف بر این منطقه، از منظر نظامی و لجستیکی اهمیت قابل توجهی دارد.
چرا سقوط تعز برای مخالفان انصارالله مهم است؟
تعز تنها یک نقطه جغرافیایی نیست؛ این شهر یکی از مراکز مهم سیاسی مخالفان انصارالله نیز محسوب می‌شود. نقش حزب اصلاح و جریان‌های نزدیک به آن در ساختار مخالفان انصارالله نکته مهم دیگر است.
حزب اصلاح از مهم‌ترین جریان‌های سیاسی ـ اجتماعی یمن به شمار می‌رود و در سال‌های جنگ، بخشی از نیروهای مخالف انصارالله با این جریان ارتباط داشته‌اند. به همین دلیل، تغییر موازنه در تعز می‌تواند پیامد سیاسی قابل توجهی برای جریان‌های نزدیک به دولت مورد حمایت عربستان داشته باشد.
با از دست رفتن تعز، یکی از مهم‌ترین مراکز نفوذ جریان‌های نزدیک به سعودی در شمال یمن تضعیف خواهد شد و در نتیجه، توان ریاض برای اتکا به نیروهای محلی مخالف انصارالله کاهش می‌یابد.
تعز؛ سومین شهر مهم یمن؟
یکی دیگر از دلایل اهمیت این تحولات، جایگاه جمعیتی و تاریخی تعز است. این شهر از مراکز پرجمعیت و اثرگذار یمن محسوب می‌شود و در کنار صنعا و عدن، یکی از مهم‌ترین شهرهای این کشور است.
تعز همچنین از مراکز تاریخی و فرهنگی یمن محسوب می‌شود و در اقتصاد کشور نیز نقش دارد. فعالیت‌های مرتبط با تجارت، صنعت، کشاورزی و به‌ویژه تولید و تجارت قهوه، بخشی از اهمیت اقتصادی این منطقه را تشکیل می‌دهد.
به همین دلیل، کنترل تعز برای هر طرفی که در پی تثبیت موقعیت خود در یمن باشد، تنها یک پیروزی نظامی محسوب نمی‌شود و می‌تواند آثار اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نیز به دنبال داشته باشد.
از تعز تا مأرب؛ نقشه انصارالله برای شمال یمن
تعز بخشی از یک مسیر بزرگ‌تر برای تثبیت کنترل انصارالله بر مناطق شمالی یمن است. پس از صنعا، کنترل تعز می‌تواند موقعیت انصارالله را در بخش بزرگی از جغرافیای شمال یمن تثبیت کند و سپس مأرب به‌عنوان یکی دیگر از مناطق راهبردی، در کانون تحولات قرار گیرد.
مأرب به دلیل منابع انرژی، موقعیت جغرافیایی و اهمیت نظامی و سیاسی، یکی از مهم‌ترین مناطق مورد مناقشه در جنگ یمن بوده است. بنابراین پیوند تحولات تعز با مأرب، نشان‌دهنده تلاش برای تغییر موازنه در مرکز و شمال یمن است.
با این حال، جنوب یمن شرایط متفاوتی دارد. جریان‌های سیاسی و قبیله‌ای جنوب لزوما همسو با انصارالله نیستند و همین مسئله باعث می‌شود هرگونه گسترش کنترل به سمت استان‌های جنوبی، علاوه بر گزینه نظامی، نیازمند ترتیبات سیاسی و توافق با نیروهای محلی باشد.
عربستان و امارات؛ دو مسیر متفاوت در جنوب یمن
یکی از نکات مهم در معادلات یمن، تفاوت میان نیروهای نزدیک به عربستان و امارات است. جریان‌های سیاسی و نظامی متعددی در جنوب یمن فعالیت دارند و همه آنها از یک مرکز فرماندهی یا یک هدف سیاسی واحد پیروی نمی‌کنند.
نیروهای نزدیک به حزب اصلاح بیشتر به عربستان نسبت داده می‌شوند، در حالی که بخشی از نیروهای جنوبی ارتباط نزدیک‌تری با امارات دارند. بر همین اساس، تغییر موازنه در تعز می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه نفوذ عربستان وارد کند و همزمان معادلات میان ریاض، ابوظبی و نیروهای یمنی را پیچیده‌تر کند.
این تفاوت همچنین نشان می‌دهد که حتی در صورت گسترش نفوذ انصارالله در شمال، مسئله جنوب یمن لزوما با همان الگوی شمال قابل حل نخواهد بود.
باب‌المندب؛ مهم‌ترین برگ برنده تعز
یکی از مهم‌ترین ابعاد تحولات تعز، ارتباط مستقیم این استان با باب‌المندب است. باب‌المندب دروازه جنوبی دریای سرخ است و بخش مهمی از تجارت دریایی میان آسیا، اروپا و خاورمیانه از مسیر دریای سرخ و کانال سوئز عبور می‌کند.
به همین دلیل، هرگونه تغییر در موازنه نظامی مناطق مشرف بر این تنگه می‌تواند از نظر امنیت دریایی و ژئوپلیتیکی اهمیت پیدا کند.
از این منظر، تعز را می‌توان یکی از حلقه‌های مهم زنجیره جغرافیایی غرب یمن دانست؛ زنجیره‌ای که از مناطق کوهستانی آغاز می‌شود و تا ساحل دریای سرخ و باب‌المندب امتداد دارد.
آیا سقوط تعز پایان نفوذ سعودی در یمن است؟
این احتمال را مطرح است که تثبیت کنترل انصارالله بر این شهر می‌تواند ضربه‌ای جدی به شبکه نیروهای مورد حمایت عربستان وارد کند. با این حال، تبدیل این تحول به «پایان نقش سعودی در یمن» نیازمند تغییرات بسیار گسترده‌تری در میدان است.
عربستان همچنان از ظرفیت‌های نظامی، سیاسی و هوایی برخوردار است و علاوه بر آن، ساختار سیاسی و اجتماعی جنوب یمن بسیار متکثر است. بنابراین حتی در صورت تغییر کنترل تعز، معادلات یمن همچنان پیچیده باقی خواهد ماند.
از سوی دیگر، در صورت تثبیت کنترل انصارالله بر مناطق شمالی، مسئله اصلی می‌تواند از یک جنگ بر سر کنترل شهرها به مذاکراتی درباره آینده ساختار سیاسی یمن تبدیل شود؛ موضوعی که در آن، مسئله خودمختاری مناطق جنوبی، سهم جریان‌های سیاسی مختلف و آینده رابطه صنعا با جنوب اهمیت پیدا خواهد کرد.
تعز؛ یک شهر، چند معادله
تحولات تعز به دلیل همزمانی چند عامل، اهمیت ویژه‌ای دارد: جمعیت قابل توجه، موقعیت تاریخی و فرهنگی، جایگاه اقتصادی، ارتباط با سواحل دریای سرخ، نزدیکی به باب‌المندب و نقش سیاسی آن در معادلات مخالفان انصارالله.
اگر گزارش‌های مربوط به عقب‌نشینی نیروهای مخالف انصارالله از بخش‌هایی از تعز تأیید شود و این روند به تغییر پایدار در کنترل شهر منجر شود، پیامد آن تنها در مرزهای این استان باقی نخواهد ماند. چنین تحولی می‌تواند آرایش نیروها در غرب یمن، جایگاه عربستان و امارات و مسیر تحولات آینده در مأرب و جنوب این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، تعز دیگر تنها یک میدان نبرد در جنگ یمن نیست؛ بلکه به یکی از نقاط تعیین‌کننده برای آینده موازنه قدرت در این کشور تبدیل می‌شود.