بانکداری اسلامی در جستوجوی مسیر واقعی
حمید کاشانی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا درباره ماهیت بانکداری اسلامی اظهار کرد: فقط با افزودن پسوند اسلامی به یک عنوان، آن موضوع اسلامی نمیشود؛ همانطور که نمیتوان به ماهیتهایی همچون گوشت خوک یا...
حمید کاشانی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا درباره ماهیت بانکداری اسلامی اظهار کرد: فقط با افزودن پسوند اسلامی به یک عنوان، آن موضوع اسلامی نمیشود؛ همانطور که نمیتوان به ماهیتهایی همچون گوشت خوک یا مشروب، صفت حلال داد. بانکداری نیز اگر بر پایه ربا باشد، با افزودن نام اسلامی، ماهیت آن تغییر نخواهد کرد.
وی در تشریح پیشینه تاریخی بانکداری توضیح داد: این نهاد در قرن پانزدهم توسط خاندان یهودی مدیچی در اروپا پایهگذاری شد و اساس آن از همان آغاز بر ربا بنا نهاده شده بود و از طریق این ثروتهای حاصل از ربا به قدرتهای سیاسی رسیدند تا آنجا که چهار پاپ و شماری از ملکههای اروپا را تعیین کردند، روندی که همچنان در ساختارهای سیاسی و حکومتی جهان مشاهده میشود.
کارشناس اقتصاد اسلامی با اشاره به ساختار فعلی بانکداری در کشور افزود: سود علیالحساب ۲۲.۵ تا ۲۳ درصدی که دولت آن را تضمین میکند، درواقع همان ربا است، وقتی سود یک سپرده صرفنظر از سود یا زیان محل سرمایهگذاری تضمین شود، هیچ تفاوتی با ربا ندارد.
کاشانی ادامه داد: بانک درواقع محلی برای رباخواری است که اکنون با استفاده از کلاهبرداریهای شرعی تحت عنوان سود علیالحساب اداره میشود، در حالی که دولت سود را تحت هر شرایطی، حتی در زمان جنگ، تضمین میکند، این موضوع با اصول واقعی بانکداری اسلامی در تضاد است.
وی با اشاره به تفاوتهای بنیادی گفت: در اسلام، اگر قرار باشد نظام مالی ایجاد شود باید بانکداری ربوی جمع شود و جای خود را به صندوقهای قرضالحسنه بدهد. ربا برخلاف قرضالحسنه، جنگ با خداوند است.
کارشناس اقتصاد اسلامی توضیح داد: در مراودات جاری بازار، نرخ سود تا ۴۰ تا ۵۰ درصد نیز میرسد و این در حالی است که در اسلام رباخواری بهصراحت اعلام جنگ با خداوند خوانده شده است با استناد به آیات قرآن کریم؛ خداوند در قرآن میفرماید: سودی که از ربا به دست آید نابود میشود، و رباخواران را به جنگ با خدا فراخوانده دانسته است.
پیامد تورم و بحران معیشت
کاشانی در پاسخ به این پرسش که علت اصلی مشکلات اقتصادی چیست، گفت: عامل اصلی گرانی و تورم، همین سودهای بانکی است، بانکها با تضمین سود به سپردهگذاران، پول را با نرخ بسیار بالاتر به دیگران واگذار میکنند و این امر منجر به احتکار، خرید طلا و ارز و کنز کردن پول در میان مردم میشود.
وی اظهار کرد: بانکها با ایجاد تورم، سودهای توهمی را در نظر میگیرند و این روند تصاعدی، منجر به بحران میشود، بخش عمدهای از این سپردهها مربوط به عده معدودی است که با افزایش سود، سبب افزایش مداوم گرانی و تورم میشود.
سودهای ربوی تا ایجاد تورم و انحراف منابع از بخش تولید
کارشناس اقتصاد اسلامی در تحلیل تاریخی نظام بانکی اظهار کرد: در ابتدای انقلاب، سود بانکها در حدود ۵ تا ۶ درصد بود که با دستور امام خمینی (ره) مبنی بر حذف سود، این رویکرد تغییر کرد؛ اما پس از مدتی با عنوان «سود علیالحساب» و تحت لوای «بانکداری اسلامی»، دوباره داستان رباخواری با نرخهای ۱۲، ۱۴، ۱۶، ۱۸ و ۱۹ درصد بازگشت که این روند همچنان رو به افزایش است.
کاشانی افزود: عامل اصلی گرانی و تورم، همین سودهای بانکی است؛ بهگونهای که بانک با تضمین سود به سپردهگذاران، نقدینگی را با نرخهای بالاتری همچون ۲۸، ۳۰، ۳۵ تا ۴۰ درصد به دیگران واگذار میکند، از آنجا که دریافتکنندگان تسهیلات توانایی تأمین چنین سودهای سنگینی را ندارند، ناگزیر به سمت فعالیتهای غیرتولیدی و «سود فیک» همچون احتکار کالا و خرید و انبار کردن طلا و ارز میروند.
کارشناس اقتصاد اسلامی با اشاره به پیامدهای این رویکرد یادآور شد: در حال حاضر صدها میلیارد دلار طلا و ارز خارجی در خانهها، شرکتها و گاوصندوقها انباشته شده است، بانکها با ایجاد تورم، سودهای توهمی در نظر میگیرند که این فرآیند تصاعدی به بحران منجر میشود.
کاشانی افزود: این سیستم در حالی است که عمده ۱۵ هزار همت سپردهگذاری موجود، متعلق به عده محدودی است که بیش از ۹۰ درصد آن را در اختیار دارد و هر ساله با تجمیع سود بر روی سود، فشار تورمی بیشتری بر اقتصاد کشور وارد میکنند.
وی با انتقاد از بنگاهداری بانکها تصریح کرد: بانکها به جای هدایت پولها به سمت تولیدات دانشبنیان صادراتی، به دنبال مگامالسازی هستند که جز ایجاد ترافیک، آلودگی هوا و اتلاف سوخت وارداتی، خروجی دیگری ندارد و منجر به مرگ هزاران نفر در سال به دلیل آلودگی هوا میشود، اینها همه در حالی است که تنها هدف، تأمین سود برای سپردهگذاران کلان است.
کارشناس اقتصاد اسلامی گقت: به هیچ عنوان نمیتوان بانکداری مبتنی بر ربا را به بانکداری اسلامی تبدیل کرد؛ همانطور که نمیتوان احکام شرعی را به رباخواری نسبت داد، این مفاهیم به طور کامل غیرعقلانی، غیرعلمی و غیردینی است و تداوم آن مشکلات را به نقطه غیرقابل بازگشت میرساند.
کاشانی خاطرنشان کرد: تنها راهکار خروج از مشکلات اقتصادی، جمعآوری ساختار بانکداری ربوی و جایگزینی آن با صندوقهای قرضالحسنه است تا پولهای اضافی مردم برای کارهای خیر و کمک به نیازمندان استفاده شود. امید است مسئولان با شناسایی دقیق این سازوکارها، فریب افرادی را که با ظاهری فریبنده و عناوین الهی، همان کارکردهای شیطانی را در نظام اقتصادی پیاده میکنند، نخورند.