بازاری که دیگر مردانه نیست

رامتین مرتضوی.  بازار کارآفرینی زنان دیگر در چند غرفه محدود و فعالیت‌های خانگی خلاصه نمی‌شود؛ زنانی که زمانی کسب‌وکار خود را از خانه آغاز کرده‌اند، امروز در کنار تولیدکنندگان مرد در نمایشگاه‌ها حاضر می‌شوند و برای فروش و معرفی محصولاتشان با مشتریان ارتباط مستقیم دارند. با این حال، حضور پررنگ‌تر زنان در بازار، لزوما به معنای برخورداری آنان از حمایت‌های ویژه نیست؛ چنان‌که برخی فروشندگان زن حاضر در بیست و چهارمین نمایشگاه «زنان و تولید ملی» می‌گویند با وجود تأثیر این نمایشگاه در دیده‌شدن کسب‌وکارهایشان، تسهیلات خاصی برای آن‌ها در نظر گرفته نشده است.

به گزارش اطلاعات، در بیست و چهارمین نمایشگاه «زنان و تولید ملی»، ۱۹۷تولیدکننده برتر ایرانی اعم از زن و مرد در حوزه‌های پوشاک زنانه، مردانه و کودک، چرم و صنایع دستی حضور دارند. براساس بررسی‌های میدانی خبرنگار اطلاعات و اظهارات فروشندگان، یک واحد ۵۰متری در این نمایشگاه و برای ۱۰روز، حدود ۲۰۰میلیون تومان برای فروشندگان هزینه دارد و با اینکه تعدادی از فروشندگان از عملکرد شهرداری در این خصوص، رضایت دارند اما به طور ویژه، تسهیلات خاصی در اختیار زنان قرار نگرفته است.

روز گذشته رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران با بیان اینکه بیست‌و چهارمین نمایشگاه «زنان و تولید ملی» با رویکرد حمایت از تولید و معیشت زنان سرپرست خانوار و کارآفرین پایتخت از ۱۱ تا ۲۰شهریورماه در بوستان گفتگوی پایتخت، از ساعت ۱۰صبح تا ۲۱شب پذیرای شهروندان است، گفت: نمایشگاه امسال با رویکردی گسترده‌تر از گذشته و با تمرکز ویژه بر حمایت از زنان سرپرست خانوار و عرضه مستقیم محصولات تولیدکنندگان ایرانی در فضایی با وسعت سه‌هزار و ۴۰۰متر برگزار خواهد شد.

تسهیلات خاصی داده نشده است

یکی از فروشندگان خانم در این نمایشگاه به «اطلاعات» گفت: به نظر من این نمایشگاه در توانمندسازی زنان تأثیر زیادی دارد. البته اگر تعداد این نمایشگاه‌ها بیشتر شود و تبلیغات بیشتری برای آنها انجام بگیرد، قطعا بهتر خواهد بود.

این فروشنده ادامه داد:چنین نمایشگاه‌هایی برای کسانی که مشاغل خانگی دارند و به‌تازگی کسب‌وکارشان را شروع کرده‌اند، بسیار کمک‌کننده است؛ باعث می‌شود دیده شوند و کارشان شناخته شود. تعداد غرفه‌ها زیاد و تنوع محصولات هم بالاست. مردم می‌آیند، محصولات را می‌بینند و انتخاب می‌کنند و همین موضوع باعث شناخته‌شدن کسب‌وکارهای ما می‌شود.

او در پاسخ به این سوال که آیا از طرف شهرداری، تسهیلات خاصی به شما داده شده و برای تبلیغات بیشتر یا هماهنگی برگزاری نمایشگاه، کمکی صورت گرفته یا خیر،گفت: نه، تسهیلات خاصی دریافت نکرده‌ایم. نهایت کاری که می‌توانیم انجام دهیم این است که در صفحه‌ها و کانال‌هایی که داریم، نمایشگاه را تبلیغ کنیم.

وی درمورد میزان فروش افزود: تازه روز اول نمایشگاه است و چند ساعت بیشتر نیست که مستقر شده‌ایم، با این حال فروش داشته‌ام.

در ادامه، محمدمهدی هدایتی، فروشنده جوانی که در کار فروش لحاف و روتختی است، درباره نمایشگاه گفت: راضی هستیم. هم ما اینجا را خوب می‌شناسیم و هم اینجا ما را خوب می‌شناسد. فکر می‌کنم چهارمین دوره‌ پیاپی است که در این نمایشگاه حضور داریم، هرچند در مجموع در حدود ۱۲نمایشگاه شرکت کرده‌ایم.

وی ادامه داد: ما بیشتر محصولات را خودمان تولید می‌کنیم. حضور در این نمایشگاه خیلی‌خوب است، چون ارتباط مستقیم با مصرف‌کننده داریم. با اینکه بخش زیادی از فروش ما به صورت عمده انجام می‌شود اما تعامل مستقیم با مخاطب در نمایشگاه برای ما بسیارخوب است. به نظرم نمایشگاه امسال نسبت به دوره‌های قبل بهتر بوده . در دوره‌های قبل، تعداد مخاطبانی که از طریق شهرداری به نمایشگاه می‌آمدند، بیشتر بود و در بعضی دوره‌ها حتی حدود ۸۰ تا ۹۰درصد فروش ما از طریق همین مخاطبان بود اما امسال با توجه به تبلیغات گسترده‌تر در سطح شهر بوده، مخاطبان عادی و شهروندان معمولی نیز بیشتر می‌آیند.

کسب و کاری که باید در جوانی راه انداخت

زری قائم‌شرف، تولیدکننده صنایع دستی چرم همبه خبرنگار اطلاعات گفت: از طرف شهرداری، تسهیلات خاصی برای زنان در نظر گرفته نشده اما از طرف سازمان فنی و حرفه‌ای، کلاس‌های کسب‌وکار برگزار می‌شود. در این کلاس‌ها، آموزش‌های تئوری و در خود فروشگاه واقع در خیابان شریعتی، آموزش‌های عملی انجام می‌دهند. حدود ۳۰ نفر از میان افراد مختلف در تهران انتخاب شده‌اند که اکنون با محصولات و کسب‌وکارشان در اینجا حضور دارند. بیشتر آنها در حوزه صنایع‌دستی فعالیت می‌کنند.

وی با اشاره به تولیداتی که روی میز قرار داشت افزود: تمام این‌ها را خودم تولید کرده‌ام و جزو معدود زنانی هستم که در حوزه مشاغل خانگی، بِرَند خود را در کشور ثبت کرده‌ام. با چند مجموعه همکاری دارم؛ ازجمله سازمان فنی و حرفه‌ای و شهرداری. این مجموعه‌ها از من حمایت کرده‌اند تا بتوانم کارم را ادامه بدهم. البته خودم هم چون کارهای اداری را بلد بودم، فعالیت زیادی کردم تا توانستم برندم را ثبت کنم. این برند از نظر فرهنگی هم انتخاب شده است. همچنین به عنوان کارآفرین برتر انتخاب شده‌ام.

این کارآفرین در پاسخ به این سوال که برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی چقدر می‌تواند برای جوانانی که تازه از دبیرستان یا دانشگاه فارغ‌التحصیل شده‌اند و می‌خواهند کسب‌وکار خودشان را راه‌اندازی کنند، مفید باشد گفت: به نظر من، هرچه جوانان از سن پایین‌تر وارد این حوزه شوند، بهتر است. اینکه یک جوان از همان ابتدا یک کار فنی یا حرفه‌ای را یاد بگیرد و بتواند فعالیت خودش را آغاز کند، بسیار مطلوب است. خودمن، مدرس تربیت معلم بودم و پس از تدریس و بازنشستگی وارد این حوزه شدم. همیشه با خودم می‌گویم چه بهتر بود اگر استعداد من در ۳۰سالگی پیدا می‌شد و در کنار فعالیت در آموزش و پرورش وارد این کار می‌شدم، نه اینکه در ۶۰سالگی تازه بخواهم برند ثبت کنم و این مسیر را آغاز کنم. بهتر است یک جوان وارد این حوزه شود، چون می‌تواند  چند دهه به این کار ادامه دهد. 

قائم‌شرف در پاسخ به این سوال که آیا همچنان بخش عمده بازار در اختیار مردان است یا نه، تصریح کرد: من در تأمین تمامی محصولاتم با فعالان بازار همکاری می‌کنم و احترامی که به من می‌گذارند، واقعا قابل‌توجه است. همکاری بسیار خوبی با من دارند. اگر چیزی بخواهم، چه از نظر قیمت و چه از نظر نوع کار، با من همکاری می‌کنند. با اینکه بیشتر افرادی که با آنها کار می‌کنم مرد هستند اما در مجموع می‌توان گفت بازار دیگر صرفا در اختیار مردان نیست و به نظر من همکاری میان زنان و مردان در بازار قابل‌تفکیک نیست. شاید در نهادهایی در کشور همچنان بتوان این موضوع را تفکیک کرد، اما در بازار چنین تفکیکی وجود ندارد. زنان در حوزه کارآفرینی، واقعا پیشتاز هستند.

از حضور تا توانمندی پایدار

حضور زنان در بازار، حالا دیگر اتفاقی تازه و استثنایی نیست؛ از تولیدکننده صنایع‌دستی و صاحب مشاغل خانگی گرفته تا فعالان حوزه پوشاک و تولیدات خانگی، زنان سهم بیشتری از فضای اقتصادی را نسبت به گذشته، به خود اختصاص داده‌اند. با این حال، عبور از «حضور» به «توانمندی پایدار» تنها با برگزاری نمایشگاه ممکن نیست و نیازمند دسترسی به تسهیلات، آموزش، تبلیغات و بازار فروش است. نمایشگاه «زنان و تولید ملی» می‌تواند فرصتی برای دیده‌شدن این کسب‌وکارها باشد اما ماندگار شدن آنها در بازار، به حمایت‌هایی فراتر از چند روز فروش و اجاره یک غرفه نیاز دارد.