نیمی از روستاهای کرمانشاه هویت خود را از دست داده اند

ساخت‌وسازهای نامتناسب و ناهمگون با معماری بومی، چهره برخی روستاهای کرمانشاه را تغییر داده است؛ به‌گونه‌ای که به گفته معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، در برخی روستاها حدود ۵۰درصد خانه‌ها شکل سنتی و معماری اصیل خود را از دست داده‌اند . این شرایط در حالی پدیدار شده است که معماری بومی و بافت سنتی از جاذبه‌های اصلی گردشگری روستایی به شمار می‌روند.

  در سال‌های اخیر، گرایش به روستاگردی و طبیعت‌گردی افزایش یافته است و بسیاری از مسافران برای دور شدن از شلوغی شهرها، به مناطق روستایی سفر می‌کنند. خانه‌های قدیمی، معماری محلی و شیوه زندگی سنتی از جمله ویژگی‌هایی هستند که این مناطق را برای گردشگران جذاب می‌کنند و می‌توانند زمینه رونق اقتصادی و ایجاد درآمد برای ساکنان روستاها را فراهم آورند.

با این حال، ساخت بناهایی که با معماری بومی همخوانی ندارند، به یکی از چالش‌های حفظ هویت روستاهای کرمانشاه تبدیل شده است به نحوی که در برخی روستاهای اورامانات، خانه‌هایی با نماهای رومی و آردواز ساخته شده‌اند که با سیمای سنتی این مناطق تناسبی ندارند. ادامه این روند می‌تواند به تغییر تدریجی چهره روستاها و کمرنگ شدن ویژگی‌هایی منجر شود که آن‌ها را از دیگر مناطق متمایز می‌کند.

افزایش توجه گردشگران به روستاها

معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کرمانشاه با اشاره به افزایش توجه گردشگران به روستاها اظهار داشت: بخش قابل توجهی از تورهای گردشگری به سمت روستاها و طبیعت‌گردی سوق پیدا کرده است، اما ساخت‌وساز در برخی روستاهای استان با بافت و هویت معماری آن‌ها تناسبی ندارد.

فهیمه روشن با بیان اینکه بنیاد مسکن متولی اصلی ساخت‌وساز و مقاوم‌سازی بناها در روستاهاست، افزود: این موضوع از حیطه اختیارات میراث فرهنگی خارج است.

وی با تأکید بر اینکه ساخت‌وساز در روستاها باید با شهرها تفاوت داشته باشد، تصریح کرد: بناهای روستایی باید متناسب با معماری سنتی و ویژگی‌های هر منطقه ساخته شوند، اما در این زمینه دستورالعمل مشخصی وجود ندارد.

جالی خالی ضوابط در ساخت و سازها

نبود ضوابط مشخص، یکی از مسائل مهم در ساماندهی ساخت‌وسازهای روستایی است. در شرایطی که بناهای جدید برای تأمین نیازهای ساکنان ساخته یا خانه‌های قدیمی نوسازی می‌شوند، مشخص نبودن چارچوب‌های متناسب با معماری بومی می‌تواند زمینه تغییرات ناهمگون را فراهم کند.

از سوی دیگر، با توجه به اینکه مسئولیت ساخت‌وساز و مقاوم‌سازی در روستاها بر عهده بنیاد مسکن است، حفاظت از معماری بومی نیازمند توجه هم‌زمان دستگاه‌های مسئول به ضوابط ساخت‌وساز و ارزش‌های فرهنگی هر منطقه است.

معاون گردشگری اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کرمانشاه در این زمینه از سخنانش از برنامه‌ریزی برای طرح موضوع حفظ اصالت معماری روستاها در شورای راهبردی توسعه گردشگری استان خبر داد و گفت: این شورا قرار است به‌زودی با حضور استاندار و ۲۴دستگاه مرتبط برگزار شود.

به گفته وی، ضرورت حفظ معماری اصیل روستاها و ساماندهی ساخت‌وسازها از جمله موضوعاتی است که در این شورا مطرح خواهد شد.

طرح این موضوع در شورای راهبردی توسعه گردشگری می‌تواند فرصتی برای بررسی راهکارهای حفظ بافت سنتی روستاها و هماهنگی میان دستگاه‌های مرتبط باشد. با توجه به نقش بنیاد مسکن در ساخت‌وساز و مقاوم‌سازی بناها، توجه به معماری بومی در تصمیم‌گیری‌های مربوط به نوسازی روستاها اهمیت دارد.

روشن تأکید کرد : ایمن‌سازی بناها لزوماً به معنای از بین رفتن معماری سنتی نیست و می‌توان سازه ساختمان را تقویت  و در عین حال، نمای بیرونی آن را متناسب با معماری بومی منطقه طراحی کرد.

وی با اشاره به تجربه احیای خانه‌های تاریخی در شهر کرمانشاه افزود: اقامتگاه‌های سنتی و هتل‌بوتیک‌هایی که در خانه‌های تاریخی این شهر راه‌اندازی شده‌اند، ضمن حفظ معماری اصیل خود، مقاوم‌سازی نیز شده‌اند.این تجربه نشان می‌دهد که حفظ ظاهر و ویژگی‌های معماری بناهای قدیمی در کنار تقویت سازه امکان‌پذیر است. در روستاها نیز می‌توان هنگام نوسازی خانه‌ها، علاوه بر توجه به ایمنی و نیازهای ساکنان، تناسب ساختمان با بافت سنتی منطقه را در نظر گرفت.

معاون گردشگری استان همچنین بر ضرورت برخورداری روستاییان از امکانات زیربنایی تأکید کرد و گفت: ساکنان روستاها باید به امکاناتی مانند آب، برق، گاز و اینترنت دسترسی داشته باشند، اما تأمین این نیازها منافاتی با حفظ اصالت روستاها ندارد.

به این ترتیب، مساله اصلی مخالفت با نوسازی یا توسعه امکانات روستایی نیست، بلکه چگونگی انجام این تغییرات بوده؛ موضوعی که به گفته معاون گردشگری استان، تاکنون برنامه مؤثری برای آن ارائه نشده است.

از دست رفتن معماری سنتی در برخی روستاها

روشن با اشاره به تغییرات گسترده در سیمای روستاهای کرمانشاه گفت: در بسیاری از روستاهای استان، معماری و بافت سنتی دستخوش تغییر شده است و در برخی روستاها حدود ۵۰درصد خانه‌ها شکل سنتی و معماری اصیل خود را از دست داده‌اند.

وی با انتقاد از نبود برنامه مؤثر برای حفاظت از اصالت روستاها اظهار داشت: تاکنون برنامه مشخص و اثربخشی برای حفظ معماری اصیل روستاهای استان ارائه نشده   و اگر برنامه‌ای نیز وجود داشته، نتوانسته است نتیجه مؤثری به همراه داشته باشد.این اظهارات نشان می‌دهد که تغییر معماری روستاها به مساله ای فراتر از تفاوت در نمای ساختمان‌ها تبدیل شده است. وقتی بخش قابل توجهی از خانه‌ها شکل سنتی خود را از دست می‌دهند، یکی از ویژگی‌های مهم هویت بصری و فرهنگی روستا نیز تغییر می‌کند؛ ویژگی‌ای که در کنار طبیعت و فرهنگ محلی، در جذب گردشگران نقش دارد.

با افزایش توجه به گردشگری روستایی، حفظ معماری بومی می‌تواند به صیانت از هویت فرهنگی مناطق  و همچنین ارتقای ظرفیت گردشگری آن‌ها کمک کند. بنابراین، تدوین ضوابط متناسب با معماری هر منطقه، توجه به نمای بناها هنگام نوسازی و هماهنگی دستگاه‌های مسئول، از موضوعاتی است که در ساماندهی ساخت‌وسازهای روستایی اهمیت دارد.

در نهایت، توسعه و مقاوم‌سازی روستاهای کرمانشاه ضرورتی انکارناپذیر است، اما این روند نباید به حذف ویژگی‌های معماری بومی منجر شود؛ به‌ویژه در مناطقی که بافت سنتی و خانه‌های قدیمی بخشی از هویت فرهنگی و جاذبه گردشگری آن‌هاست .