مدرک داریم؛ مهارت چطور؟

جامعه ما کمبود مدرک تحصیلی ندارد. دانشگاه‌ها هر سال هزاران فارغ‌التحصیل وارد بازار کار می‌کنند، دوره‌های آموزشی متعددی برگزار می‌شود و گواهینامه‌های مختلف هم در رزومه‌ها دیده می‌شود. با این حال، بسیاری از مدیران و بنگاه‌های اقتصادی همچنان از دشواری یافتن نیروی انسانی توانمند سخن می‌گویند. این تناقض، ما را با مسأله‌ای جدی روبه‌رو می‌کند: فاصله میان «دانستن» و «توانستن»!

مهارت فقط آشنایی با یک نرم‌افزار یا انجام یک کار فنی نیست. حل مسأله، کار گروهی، ارتباط مؤثر، مسئولیت‌پذیری، قدرت تحلیل، توان یادگیری و سازگاری با تغییر هم بخشی از شایستگی حرفه‌ای افراد است. ممکن است کسی سال‌ها درس خوانده باشد، اما اگر نتواند دانش خود را در موقعیت واقعی به کار بگیرد، تصمیم بگیرد، مسأله‌ای را حل کند یا با دیگران همکاری مؤثر داشته باشد، مدرک به‌تنهایی تضمین‌کننده کیفیت عملکرد او نخواهد بود.

این موضوع با ورود هوش مصنوعی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بخشی از کارهایی که تا دیروز یک مهارت تخصصی محسوب می‌شد، امروز توسط ابزارهای هوشمند در چند دقیقه انجام می‌شود. بنابراین، مزیت انسان آینده صرفاً در داشتن اطلاعات بیشتر نیست؛ در قدرت تفکر، تحلیل، خلاقیت، قضاوت و استفاده درست از فناوری است.

از منظر کیفیت هم زمان آن رسیده است که نگاه خود را بازنگری کنیم. همان‌گونه که در سازمان‌ها نمی‌توان کیفیت را فقط با یک گواهینامه روی دیوار سنجید، در سرمایه انسانی هم نمی‌توان صلاحیت را فقط از روی مدرک تحصیلی ارزیابی کرد. کیفیت زمانی معنا پیدا می‌کند که نتیجه آن در عملکرد واقعی دیده شود . این همان گذاری است که امروز در مدیریت کیفیت درباره آن سخن می‌گوییم؛ گذار از ظاهر به اثربخشی، از مدرک به شایستگی و از آموزش صرف به یادگیری واقعی.

مدرسه، دانشگاه، خانواده، بنگاه اقتصادی و حتی خود افراد در این مسیر مسئول‌اند. نظام آموزشی باید بیش از گذشته به مهارت‌های واقعی زندگی و کار توجه کند و سازمان‌ها هم باید آموزش کارکنان را از یک فعالیت تشریفاتی به فرایندی برای توسعه شایستگی تبدیل کنند.

شاید در سال‌های آینده، پرسش اصلی بازار کار دیگر این نباشد که «چه‌مدرکی دارید؟» بلکه این باشد که: چه چیزی بلد هستید، چه مسأله‌ای را می‌توانید حل کنید و چقدر آماده یادگیری دوباره هستید؟ آینده متعلق به کسانی نیست که فقط بیشتر آموخته‌اند؛ متعلق به کسانی است که بهتر می‌توانند آموخته‌های خود را به توانایی تبدیل کنند.