عراقچی و ویتکاف در نیویورک؛ شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز چه بود؟

به گزارش گزارشِ هنر، دیدار عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا، در حاشیه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برگزار شد؛ دیداری که به گفته منابع مختلف حدود سه ساعت به طول انجامید. همزمان، درباره محتوای این دیدار و شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز روایت‌های مختلفی مطرح شده است.

در دیدار عراقچی و ویتکاف در نیویورک چه گذشت؟

استیو ویتکاف و جرد کوشنر، داماد و مشاور رئیس‌جمهور آمریکا، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد با هیئت ایرانی به ریاست عباس عراقچی دیدار کردند. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این گفت‌وگوها از طریق میانجی‌ها انجام شده و حدود سه ساعت ادامه داشته است.

ویتکاف پس از این گفت‌وگوها اعلام کرد که از طریق میانجی‌گران، مذاکرات طولانی و مفصلی با هیئت ایرانی انجام شده است. او گفت میانجی‌ها در طول روز میان دو طرف در رفت‌وآمد بودند و یک دور از گفت‌وگوها با موفقیت به پایان رسیده است.

دونالد ترامپ نیز پس از این دیدار، مذاکرات میان مقام‌های آمریکایی و ایرانی را «بسیار خوب» و «سازنده» توصیف کرد و از برنامه‌ریزی برای نشست دیگری در آینده نزدیک خبر داد.

این در حالی است که درباره ماهیت این تماس، رسانه‌ها تعابیر متفاوتی به کار برده‌اند؛ برخی آن را مذاکره غیرمستقیم از طریق میانجی‌ها و برخی دیداری میان هیئت‌های دو کشور توصیف کرده‌اند. روایت رسمی ایران نیز بر انتقال مواضع و شروط تهران به طرف آمریکایی تاکید دارد.

دیدار قبلی عراقچی و ویتکاف ۲ روز پیش از شهادت رهبر شهید بود

اهمیت دیدار اخیر عراقچی و ویتکاف از آن جهت است که این تماس پس از جنگ ۴۰ روزه ایران و آمریکا و اسرائیل انجام شده است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در گزارش‌های مورد استناد، آخرین دیدار این دو مقام پیش از آغاز جنگ انجام شده بود و اگر این مذاکره مستقیم انجام شده باشد، نخستین تماس آنها پس از این دوره درگیری محسوب می‌شود و آخرین دیدار مربوط به ۲ روز پیش از آغاز جنگ و شهادت رهبر شهید انقلاب بوده است.

به این ترتیب، نیویورک بار دیگر به محل رایزنی‌های دیپلماتیک میان ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که موضوع جنگ، تحریم‌ها، فشارهای اقتصادی و وضعیت تنگه هرمز همچنان در مرکز اختلافات دو طرف قرار دارد.

شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز

یکی از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده درباره دیدار عراقچی و ویتکاف، تنگه هرمز است؛ مسیری که نقش مهمی در انتقال نفت و انرژی جهان دارد.

صداوسیما به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرده است که دیدار عراقچی و ویتکاف به درخواست طرف آمریکایی انجام شده و در جریان آن، شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز به نماینده آمریکا ابلاغ شده است.

بر اساس این روایت، رفع فوری محاصره دریایی، پرداخت فوری اموال مسدودشده ایران و پایان جنگ در همه جبهه‌های مقاومت از جمله شروط مطرح‌شده از سوی ایران عنوان شده است.

همچنین یک منبع ارشد مدعی شده است که شروط هفت‌گانه ایران در این دیدار به طرف آمریکایی ابلاغ شده و تا زمانی که این شروط محقق نشود، خبری از بازگشایی تنگه هرمز یا آغاز مذاکرات نخواهد بود.

این ادعاها تاکنون به صورت مستقل از سوی همه طرف‌های حاضر در گفت‌وگوها تایید نشده است و روایت رسمی آمریکا درباره محتوای دقیق شروط ایران با روایت منتشرشده در رسانه‌های ایرانی تفاوت دارد. یورونیوز نیز به نقل از یک منبع آمریکایی گزارش داده است که واشنگتن درخواست ایران برای رفع محاصره دریایی را نپذیرفته است.

تنگه هرمز؛ کلید اصلی مذاکرات ایران و آمریکا؟

تنگه هرمز در روزهای اخیر به یکی از اصلی‌ترین محورهای رایزنی‌های دیپلماتیک تبدیل شده است.

رویترز پیش از این گزارش داده بود که یک مقام ارشد ایرانی اعلام کرده است در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و رفع محاصره بنادر ایران، تهران آمادگی دارد درباره بازگشایی تنگه هرمز اقدام کند. همزمان، موضوع تنگه هرمز در گزارش‌های مربوط به گفت‌وگوهای ایران و آمریکا در نیویورک نیز مورد توجه قرار گرفته است.

به همین دلیل، هرگونه تحول در مواضع دو طرف درباره تنگه هرمز می‌تواند بر فضای سیاسی و اقتصادی منطقه و همچنین بازار انرژی اثر بگذارد.

واکنش ترامپ به مذاکرات ایران و آمریکا

دونالد ترامپ در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، همزمان با انتشار خبر گفت‌وگوهای ایران و آمریکا، از احتمال دستیابی به توافق سخن گفت.

ترامپ اعلام کرده است که ارتباط میان دو طرف ادامه دارد و مذاکرات همان روز نیز انجام شده است. او همچنین از برگزاری نشست دیگری در آینده نزدیک خبر داده است.

با این حال، مواضع اعلام‌شده از سوی رئیس‌جمهور آمریکا درباره ایران همچنان شامل فشار سیاسی و اقتصادی و تهدید به اقدامات نظامی بیشتر در صورت نبود توافق است. بنابراین، در کنار پیام‌های دیپلماتیک، اختلافات اساسی میان تهران و واشنگتن همچنان پابرجاست.

نفت در واکنش به خبر دیدار عراقچی و ویتکاف

انتشار خبر گفت‌وگوهای ایران و آمریکا در نیویورک بر بازار نفت نیز اثر گذاشت. گزارش‌های منتشرشده از کاهش قیمت نفت پس از انتشار سیگنال‌های مربوط به مذاکرات حکایت دارد؛ زیرا احتمال کاهش تنش در خلیج فارس و تحولات مربوط به تنگه هرمز می‌تواند بر ارزیابی بازار از عرضه نفت اثر بگذارد.

به این ترتیب، مذاکرات ایران و آمریکا، تنگه هرمز و قیمت نفت در این مرحله به یکدیگر گره خورده‌اند و هر تحول دیپلماتیک می‌تواند واکنش بازار انرژی را به دنبال داشته باشد.

آیا دیدار عراقچی و ویتکاف به معنای آغاز مذاکرات است؟

برگزاری این دیدار به خودی خود به معنای دستیابی دو طرف به توافق یا حل اختلافات نیست. آنچه تاکنون به صورت رسمی درباره این نشست مطرح شده، پایان یک دور گفت‌وگو و ادامه رایزنی‌ها از طریق میانجی‌هاست.

ویتکاف گفته است میانجی‌ها به فعالیت خود ادامه خواهند داد و ترامپ نیز از برگزاری نشست دیگری در آینده نزدیک خبر داده است.

در مقابل، گزارش‌های دیگر منتشرشده بر انتقال شروط ایران و تاکید تهران بر مواضع خود متمرکز است. بنابراین، آنچه در نیویورک رخ داده را می‌توان یک تماس دیپلماتیک مهم در شرایط جنگی دانست؛ اما نتیجه نهایی آن به نحوه پاسخ دو طرف به خواسته‌های یکدیگر و تحولات میدانی و سیاسی روزهای آینده بستگی دارد.

دیدار عراقچی و ویتکاف خودسرانه بود؟

بسیاری از کاربران فضای مجازی واکنش‌های تندی در این باره داشته‌اند و مخالفت خود را با این دیدار اعلام کرده‌اند و معتقدند دیدار عراقچی و ویتکاف خودسرانه بوده است، اگرچه این احتمال هم وجود دارد، اما براساس آنچه به نظر می‌رسد، احتمال دارد که دیدار سیدعباس عراقچی و استیو ویتکاف با مجوز شورای عالی امنیت ملی انجام شده باشد، چرا که وزارت امور خارجه تعیین‌کننده سیاست خارجی نیست، بلکه مجری سیاست‌های تعیین‌شده در سطوح عالی نظام است و عراقچی باید در این دیدار دستورهایی را که به او ابلاغ شده را اجرا کرده باشد، اینکه واقعیت ماجرا چیست هنوز مشخص نشده است. قضاوت درباره چرایی و محتوای این دیدار نیازمند دسترسی به داده‌ها و اطلاعاتی است که در اختیار تصمیم‌گیران قرار دارد و ممکن است بخش مهمی از آن برای افکار عمومی منتشر نشده باشد.

بن‌بست تهران و واشنگتن؛ دیپلماسی در سایه احتمال درگیری

در شرایط کنونی، میان ایران و آمریکا افق روشنی برای توافق یا کاهش تنش دیده نمی‌شود؛ زیرا واشنگتن از مواضع خود کوتاه نیامده و ایران نیز بر شروط خود تاکید دارد. تداوم این وضعیت می‌تواند به یک بن‌بست سیاسی منجر شود و در چنین شرایطی احتمال تشدید دوباره درگیری نظامی وجود دارد. در عین حال پیام‌های مثبت منتشرشده از سوی طرف آمریکایی درباره مذاکرات را باید در کنار تحولات میدانی و فشارهای نظامی بررسی کرد؛ زیرا ممکن است واشنگتن همزمان با مدیریت فضای دیپلماتیک، از این روند برای اثرگذاری بر بازار نفت و کنترل قیمت‌ها استفاده کند.