هوش مصنوعی میتواند رنج انسان را بفهمد؟
هوش مصنوعی میتواند به حرفهای انسان گوش دهد، اما آیا میتواند رنج او را بفهمد و برای آن راهحل ارائه کند؟ به نقل از تازه نیوز، این روزها با پدیدهای به نام «AI Therapy» یا رواندرمانی با هوش مصنوعی...
هوش مصنوعی میتواند به حرفهای انسان گوش دهد، اما آیا میتواند رنج او را بفهمد و برای آن راهحل ارائه کند؟
به نقل از تازه نیوز، این روزها با پدیدهای به نام «AI Therapy» یا رواندرمانی با هوش مصنوعی روبهرو هستیم؛ روندی که بهویژه در میان نسل زد مورد توجه قرار گرفته است. جوانانی که برای صحبت
درباره اضطراب، تنهایی، مشکلات عاطفی و حتی بحرانهای روانی، بهجای مراجعه فوری به متخصص، سراغ چتباتهایی مانند چتجیپیتی میروند؛ درمانگری که همیشه آنلاین است، قضاوت نمیکند و برای شنیدن مشکلات آنها وقت کم نمیآورد.
مستند تازه دویچه وله آلمان در یوتیوب با عنوان «هوش مصنوعی؛ درمانگر جدید انسانها؟» به بررسی همین پدیده میپردازد و میپرسد آیا هوش مصنوعی واقعاً میتواند جای رواندرمانگر انسانی را بگیرد؟
چرا نسل جدید به ماشین پناه میبرد؟
یکی از دلایل استقبال از چتباتها، دسترسی آسان و دائمی به آنهاست. در آلمان، به گفته مستند، سالانه حدود ۲۷ تا ۲۸ درصد مردم با نوعی بیماری روانی مواجه میشوند، اما تنها حدود ۲۰ درصد آنها به دنبال دریافت کمک حرفهای هستند. افرادی که تشخیص بیماری دریافت میکنند نیز بهطور متوسط بیش از ۱۴۰ روز برای گرفتن وقت رواندرمانی منتظر میمانند.
در چنین شرایطی، چتجیپیتی به گزینهای در دسترس تبدیل شده است. مستند داستان ایلایدا، دانشجویی که با اضطراب و حملات پانیک مواجه است و از هوش مصنوعی کمک میگیرد.
برای بسیاری از کاربران، صحبت با یک ماشین آسانتر از بیان مشکلات شخصی برای یک انسان است؛ بهخصوص زمانی که پای شرم، ترس از قضاوت یا احساس تنهایی در میان باشد.
وقتی همدلی ماشینی کافی نیست
اما پاسخ دادن به مشکلات عاطفی الزاماً به معنای درمان آنها نیست. یکی از بخشهای جالب مستند، آزمایشی است که اوموت اوزدمیر، روانشناس و رواندرمانگر، طراحی میکند. سه نفر در گفتوگوهایی شرکت میکنند که نمیدانند طرف مقابلشان انسان است یا هوش مصنوعی.
نتیجه شگفتانگیز است: دو نفر از سه شرکتکننده، هوش مصنوعی را با درمانگر انسانی اشتباه میگیرند. بااینحال، این آزمایش بهتنهایی نمیتواند اثربخشی رواندرمانی با هوش مصنوعی را ثابت کند.
متخصصان میگویند چتباتها معمولاً تمایل دارند دیدگاه کاربر را تأیید کنند، درحالیکه درمانگر حرفهای گاهی باید با بیمار مخالفت کند، پرسشهای دشوار بپرسد و او را با احساسات ناخوشایندش روبهرو سازد. افزون بر این، درمانگر انسانی میتواند زبان بدن، حالت چهره و نشانههای غیرکلامی را تشخیص دهد؛ تواناییهایی که چتبات فاقد آنهاست.
روی دیگر درمانگر همیشه آنلاین
مستند داستان بن را نیز روایت میکند؛ دانشجویی که در دوران بحران روانی از چتجیپیتی کمک گرفته است. او میگوید استفاده افراطی از این ابزار، بهخصوص در دوره شیدایی، ارتباطش با دوستان و اطرافیان را کاهش داده و احتمالاً شرایطش را بدتر کرده است. بن البته هوش مصنوعی را علت بیماری خود نمیداند.
این تجربه پرسش مهمی را مطرح میکند: آیا همراهی بیوقفه یک ماشین میتواند بهتدریج جای ارتباط واقعی انسانها را بگیرد؟
مستند همچنین به نگرانیهای مربوط به حریم خصوصی و خطر استفاده از چتباتها برای تشخیص بیماری یا تصمیمگیری درباره مصرف دارو میپردازد.
درمانگر آینده؛ انسان یا ماشین؟
در پایان، مستند به این نتیجه میرسد که هوش مصنوعی در شرایط فعلی باید نقش مکمل در سلامت روان داشته باشد، نه جایگزین رواندرمانگر. این فناوری میتواند به افراد کمک کند افکارشان را مرتب کنند، احساساتشان را بهتر بشناسند و برای مشکلات روزمره راهحل پیدا کنند؛ اما احساس رضایت از یک گفتوگوی خوب، لزوماً به معنای موفقیت درمانی در بلندمدت نیست.
شاید مسئله اصلی این نباشد که آیا هوش مصنوعی میتواند مانند انسان حرف بزند؛ مسئله این است که آیا میتواند پیچیدگی رنج انسان را بفهمد؟ در دنیایی که ماشینها همیشه آماده شنیدن هستند، هنوز این انسانها هستند که باید معنای شنیده شدن و درمان شدن را از یکدیگر تشخیص دهند.