ترامپ میان جنگ و تسلیم؛ دو ماه سرنوشت‌ساز در معادله ایران و آمریکا
به گزارش گزارشِ هنر، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، اختلافات در دولت دونالد ترامپ را تشدید کرده و هم‌زمان فشارها برای تعیین تکلیف پرونده ایران افزایش یافته است. در شرایطی که از...
به گزارش گزارشِ هنر، شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، اختلافات در دولت دونالد ترامپ را تشدید کرده و هم‌زمان فشارها برای تعیین تکلیف پرونده ایران افزایش یافته است. در شرایطی که از تلاش جی‌دی ونس برای به نتیجه رساندن مذاکرات طی دو هفته آینده سخن گفته می‌شود، شروط هفت‌گانه تهران، تحولات نظامی در خلیج فارس و تغییرات احتمالی در دولت آمریکا و رژیم صهیونیستی، معادلات دو ماه آینده را وارد مرحله‌ای حساس کرده است.
تحولات سیاسی واشنگتن از افزایش فشارها بر ترامپ حکایت دارد؛ فشاری که احتمال برکناری برخی مقام‌های ارشد دولت را نیز مطرح کرده است. هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره تحرکات نظامی در جنوب کشور و به‌کارگیری سامانه‌های جدید پدافندی منتشر شده و محدود کردن آزادی عمل نیروهای آمریکایی در خلیج فارس به یکی از محورهای راهبرد دفاعی ایران تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، حفظ آمادگی نظامی، رعایت خطوط قرمز در مذاکرات احتمالی و اعتماد به تصمیم مسئولان و فرماندهان از جمله موضوعاتی است که در ارزیابی تحولات پیش رو اهمیت دارد.
اختلافات در دولت ترامپ پس از شکست انتخاباتی شدت گرفت
شکاف و اختلاف در آمریکا و به‌ویژه در تیم دونالد ترامپ، پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای شدت گرفته است. ترامپ با انتقاد، تمسخر و فشارهای سیاسی بیشتری مواجه شده و به نظر می‌رسد تحمل این شرایط برای او دشوار است.
برای نمونه، خبرنگاری از ترامپ درباره احساسش نسبت به شکست در انتخابات سؤال کرد، اما او بدون پاسخ دادن، محل را ترک کرد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که رفتار متکبرانه رئیس‌جمهور آمریکا موجب شده است حتی خبرنگاران این کشور نیز با صراحت بیشتری او را به چالش بکشند.
در داخل دولت آمریکا نیز زمزمه‌هایی درباره برکناری برخی مقام‌ها مطرح شده است. از جمله گفته می‌شود پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، ممکن است همین هفته از سمت خود برکنار شود. ترامپ نیز از احتمال برکناری تعدادی از مقام‌های دولت سخن گفته است.
تغییر رئیس دفتر ترامپ نیز از دیگر تحولاتی است که می‌تواند نشانه تلاش او برای تغییر شرایط و جبران شکست‌های اخیر باشد. با این حال، هنوز مشخص نیست رئیس‌جمهور آمریکا برای خروج از وضعیت کنونی چه مسیری را انتخاب خواهد کرد.
تلاش ونس برای به نتیجه رساندن مذاکرات ایران و آمریکا
جی‌دی ونس اصرار زیادی دارد که مذاکرات با ایران طی دو هفته آینده به نتیجه برسد. ترامپ نیز به او دو هفته فرصت داده است تا برای پیشبرد این مذاکرات اقدام کند. به نظر می‌رسد رئیس‌جمهور آمریکا به دنبال راهی برای خروج از وضعیتی است که در مواجهه با ایران گرفتار آن شده است؛ مسیری که ممکن است از طریق جنگ یا مذاکره دنبال شود.
برخی معتقدند ونس قدرت و اختیار لازم برای پیشبرد توافق با ایران را ندارد. اختلاف او با سیاست‌های ترامپ از این منظر مطرح است که ونس معتقد است آمریکا نباید منافع خود را فدای رژیم صهیونیستی کند. به اعتقاد او، ترامپ آمریکا را در مسیر تأمین منافع اسرائیل قرار داده است، اما ونس در برابر جریان‌های تندرو و جنگ‌طلب داخل دولت آمریکا، قدرت کافی برای پیشبرد توافق با ایران ندارد.
از سوی دیگر، اعلام شد لحن نامه دریافتی مثبت بوده است. این خبر نشان می‌دهد مقاومت ایران نتایجی به همراه داشته و رایزنی‌هایی در جریان است. با وجود این، نمی‌توان درباره نتیجه این تحرکات دیپلماتیک قضاوت قطعی داشت. آنچه اهمیت دارد، رعایت خطوط قرمز تعیین‌شده از سوی رهبر معظم انقلاب در هرگونه تصمیم‌گیری است. مسئولان جمهوری اسلامی نباید حتی به اندازه ذره‌ای از این خطوط عقب‌نشینی کنند.
شروط هفت‌گانه ایران؛ از تنگه هرمز تا پرداخت غرامت
یکی از خطوط قرمز مشخص ایران این است که حتی یک گرم اورانیوم نیز نباید از کشور خارج شود. این موضوع باید با قاطعیت دنبال شود و در هرگونه مذاکره احتمالی مورد توجه قرار گیرد.
اگر ترامپ به این نتیجه رسیده باشد که باید جنگ با ایران را از مسیر دیپلماسی پایان دهد، باید شکست خود را به‌صراحت بپذیرد و به شروط ایران تن بدهد.
شروط هفت‌گانه ایران مشخص است؛ از جمله قرار گرفتن تنگه هرمز در اختیار ایران، کنار گذاشتن ادعاهای آمریکا درباره برنامه هسته‌ای کشور، پذیرش شکست و چاره‌اندیشی برای پرداخت غرامت به ایران. همچنین تمامی تحریم‌ها باید برداشته و دارایی‌های بلوکه‌شده ایران آزاد شود.
در شرایط کنونی، ایران خود را در موقعیت پیروزی می‌بیند و دلیلی برای عقب‌نشینی وجود ندارد. طرفی که شکست خورده، آمریکا است و این کشور باید برای تغییر وضعیت موجود عقب‌نشینی کند.
به نظر می‌رسد در نهایت توافقی با آمریکا حاصل نخواهد شد؛ زیرا شروط تعیین‌شده از سوی ایران، از نگاه واشنگتن به معنای تسلیم شدن در برابر جمهوری اسلامی است و آمریکا حاضر به پذیرش چنین شرایطی نیست. از این رو، احتمال ازسرگیری جنگ همچنان وجود دارد.
تحولات پدافندی ایران و درگیری هواگردهای آمریکایی در خلیج فارس
در کنار تحولات دیپلماتیک، آمادگی نظامی ایران ادامه دارد و اقدامات مهمی در حوزه پدافندی انجام شده است. درگیری‌هایی که طی دو سه شب گذشته در مناطق جنوبی کشور مشاهده می‌شود، با استقرار و به‌کارگیری سامانه‌های پدافندی جدید ارتباط دارد.
برخی انتظار دارند وقتی آمریکا به لانچرهای پدافندی در خاک ایران حمله میکند، نیروهای مسلح نیز بلافاصله حملات زمین‌به‌زمین انجام دهند. ممکن است این دیدگاه از نظر برخی درست باشد، اما تشخیص زمان و نحوه پاسخ نظامی بر عهده فرماندهانی است که در اتاق عملیات حضور دارند و اطلاعات دقیق‌تری از شرایط میدان در اختیار دارند.
فرماندهانی که در جنگ ۴۰ روزه ایستادگی کردند و پس از آن نیز ضربات سنگینی به آمریکا وارد کردند، اکنون نیز مسئولیت تشخیص شرایط و انتخاب زمان مناسب برای پاسخ را بر عهده دارند. ما از تمام اطلاعات صحنه نبرد برخوردار نیستیم و نمی‌توانیم همه مؤلفه‌های نظامی و سیاسی را هم‌زمان ارزیابی کنیم.
برای نمونه، ممکن است سیاست نظام جمهوری اسلامی این باشد که با توجه به تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی و احتمال برکناری نتانیاهو، تنش‌ها تا حدی مدیریت شود تا این تغییرات به نتیجه برسد. همچنین ممکن است نظام انتظار داشته باشد پیت هگست برکنار شود و تیم امنیتی جدیدی در آمریکا روی کار بیاید. برکناری چنین مقام‌هایی نیز می‌تواند نشانه‌ای از پیروزی جمهوری اسلامی باشد.
راهبرد ایران برای محدود کردن حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس
همان‌طور که آمریکا را در حوزه دریایی از خلیج فارس و دریای عمان خارج کردیم، اکنون به دنبال محدود کردن آزادی عمل هواگردهای آمریکایی در آسمان خلیج فارس هستیم. بر اساس اطلاعات و اخبار منتشر شده، آمریکا اکنون ناوی در خلیج فارس و دریای عمان ندارد. همچنین حدود دو ماه پیش، یک ناوشکن آمریکایی را هدف قرار دادیم و خود آمریکایی‌ها نیز از مجروح شدن ۲۹ نفر خبر دادند؛ هرچند به اعتقاد برخی گزارش‌ها، تعداد کشته‌شدگان نیز بیشتر بوده است.
آمریکایی‌ها تلاش می‌کنند شناورها و نفتکش‌های خود را در ساعات شب و با اسکورت هوایی عبور دهند. این اقدام هزینه زیادی برای آن‌ها دارد؛ به‌طوری‌که هزینه هر ساعت پرواز اسکورت هوایی حدود ۳۰ هزار دلار برآورد می‌شود.
البته مسئله اصلی برای آمریکا تنها هزینه مالی نیست، بلکه این کشور به دنبال ایجاد یک وضعیت امنیتی و نمایش کنترل بر تنگه هرمز است تا بتواند در آینده درباره این تنگه با ایران وارد مذاکره شود. ایران نیز قصد مذاکره درباره واگذاری کنترل تنگه هرمز را ندارد و در مقابل، اقداماتی در حوزه پدافندی برای محدود کردن آزادی عمل هواپیماهای آمریکایی در آسمان منطقه انجام می‌دهد.
ممکن است برخی انتظار داشته باشند که در پاسخ به حمله به لانچر پدافندی در قشم، ایران نیز بلافاصله یک پایگاه آمریکایی را هدف قرار دهد؛ اما تشخیص زمان و نحوه پاسخ بر عهده فرماندهی است که اطلاعات دقیق‌تری از شرایط میدان در اختیار دارد.
امیدواریم همان‌طور که توانستیم ۱۸ پایگاه آمریکا در خلیج فارس را نابود کنیم و شناورهای آمریکایی را از خلیج فارس و دریای عمان خارج کنیم، بتوانیم به حضور هواپیماها و جنگنده‌های آمریکایی در آسمان خلیج فارس نیز پایان دهیم. اگر شرایطی ایجاد شود که هواپیماهای آمریکایی دیگر امکان تردد آزادانه در آسمان منطقه را نداشته باشند، این اتفاق اوج پیروزی ایران خواهد بود.
ناکامی آمریکا در محاصره اقتصادی و نظامی ایران
احساس شکست آمریکا بدون دلیل ایجاد نشده است. آمریکایی‌ها به دنبال آن بودند که با محاصره دریایی ایران، در کشور قحطی ایجاد کنند و زمینه فروپاشی اقتصادی را فراهم آورند. آن‌ها می‌خواستند شرایطی ایجاد کنند که مردم ایران حتی برای تأمین مواد غذایی با مشکل مواجه شوند.
وزیر خزانه‌داری آمریکا اعلام کرده بود ایران تا دو هفته دیگر نابود خواهد شد، اما اکنون روزها از آن وعده گذشته و چنین اتفاقی رخ نداده است. البته فشارهای اقتصادی وجود داشته و نمی‌توان آن را انکار کرد، اما پرسش این است که چه کسی در برابر تهدیدها و ترفندهای دشمن ایستادگی کرد و برنامه‌های آمریکا را به بن‌بست رساند؟
ایران هم در جنگ اقتصادی و هم در جنگ نظامی در برابر آمریکا مقاومت کرده و اجازه نداده است اهداف واشنگتن محقق شود. مردم انقلابی با حضور در خیابان‌ها و حمایت از نیروهای مسلح، نقش مهمی در این مسیر داشته‌اند. نیروهای مسلح نیز برای انجام مأموریت‌های خود به پشتیبانی و تدارکات نیاز دارند که با همراهی مردم و مسئولان فراهم شده است.
اما در شرایطی که ایران در موقعیت پیروزی قرار دارد و بسیاری از تحلیل‌ها در جهان از شکست ترامپ سخن می‌گویند، برخی در فضای مجازی به‌گونه‌ای فضاسازی می‌کنند که گویی ایران شکست خورده است.
برای نمونه، روزهای گذشته گزارش‌هایی درباره هدف قرار گرفتن یک جنگنده آمریکایی منتشر شد، اما آمریکایی‌ها چنین اتفاقی را اعلام نمی‌کنند. همچنین یکی از سناتورهای آمریکایی به قطر سفر کرد، اما اجازه بازدید از پایگاه العدید را به او ندادند. این اتفاق در شرایطی رخ داد که ایران ضربات سنگینی به این پایگاه وارد کرده بود. دشمن تلاش میکند خسارت‌های خود را سانسور کند و ما نباید به تریبونی برای بازتاب روایت‌ها و دروغ‌های او تبدیل شویم.
چرا صبوری نظامی به معنای عقب‌نشینی نیست؟
اقدام بر اساس تدبیر به معنای عقب‌نشینی نیست و نباید مدیریت تنش را با عادی‌سازی حمله به خاک ایران اشتباه گرفت. برخی انتظار دارند نیروهای مسلح در هر لحظه حمله کنند، اما صبوری و آماده‌سازی برای وارد کردن ضربه در زمان مناسب، خود یک هنر نظامی و بخشی از راهبرد جنگی است.
برای نمونه، یکی از رسانه‌های حزب‌الله درباره اتفاقات سال‌های ۱۹۹۵ یا ۱۹۹۶ میلادی توضیح داده بود که اسرائیل به‌عمد نیروگاهی را در اطراف بیروت هدف قرار داد تا حزب‌الله را وارد جنگ کند. حزب‌الله تشخیص داده بود که آن زمان برای ورود به جنگ مناسب نیست؛ بنابراین صبوری کرد و در زمان مناسب ضربه خود را وارد کرد.
ممکن است فرماندهان ایرانی نیز تشخیص داده باشند که ابتدا باید حلقه‌های پدافندی تکمیل شود و پس از آن وارد مرحله بعدی درگیری شویم. در حوزه موشکی نیز ممکن است اقداماتی در حال انجام باشد که به زمان بیشتری نیاز دارد. در حوزه هسته‌ای نیز خریدن زمان برای تکمیل برخی اقدامات می‌تواند به نفع کشور باشد.
از این رو، اقدامات در حوزه هسته‌ای، پدافندی و موشکی ممکن است هنوز به مرحله اعلام عمومی نرسیده باشد. شاید در شرایط فعلی نباید بهانه‌ای به دست نتانیاهو و ترامپ داد تا بار دیگر جنگی را آغاز کنند. تأکید بر اعتماد به مسئولان نیز همان توصیه‌ای است که رهبر معظم انقلاب در پیام‌های اخیر خود طی دو تا چهار ماه گذشته بارها بر آن تأکید کرده و خواستار اعتماد مردم به مسئولان و فرماندهان شده‌اند.
دو ماه سرنوشت‌ساز تا آغاز به کار کنگره جدید آمریکا
دو ماه پیش رو تا دی و آغاز به کار کنگره جدید آمریکا، از نظر تحولات سیاسی و نظامی اهمیت زیادی دارد. این دوره آخرین فرصت‌های ترامپ برای وارد کردن ضربه به ایران محسوب می‌شود.
اگر بتوانیم این دوره را مدیریت کنیم و مانع آغاز جنگ جدید شویم، اتفاق مهمی رخ خواهد داد؛ زیرا با روی کار آمدن کنگره جدید، دست ترامپ برای آغاز جنگ بسته‌تر خواهد شد و احتمال اینکه بتواند به‌راحتی درگیری تازه‌ای را آغاز کند، کاهش می‌یابد.
در آن شرایط، ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار خواهد داشت و توانسته است حضور آمریکا را در خلیج فارس محدود کند. در مقابل، آمریکا نیز با شرایطی متفاوت و قدرتی تضعیف‌شده مواجه خواهد شد؛ به‌ویژه آنکه ممکن است کنگره جدید همراهی کمتری با ترامپ داشته باشد. البته اگر جنگ نیز آغاز شود، ایران محکم خواهد ایستاد و با حفظ اتحاد و انسجام داخلی خود اجازه نمی‌دهد ترامپ به اهدافش برسد.
در صورت وقوع درگیری، ترامپ تمام توان خود را برای ضربه زدن به پایگاه‌های موشکی زیرزمینی، شهرهای موشکی و برنامه هسته‌ای ایران به کار خواهد گرفت. در مقابل، نتانیاهو به دنبال هدف قرار دادن رهبر و مسئولان عالی نظام و زیرساخت‌های کشور است.
فرصت ۲۸ روزه نتانیاهو و احتمال تغییر معادلات منطقه
نکته مهم دیگر، تحولات سیاسی رژیم صهیونیستی و فرصت ۲۸ روزه نتانیاهو است. اگر بتوان این دوره را مدیریت کرد و کابینه جدید اسرائیل روی کار بیاید، شرایط تغییر خواهد کرد؛ زیرا بعید است کابینه جدید مانند دولت نتانیاهو، جنگ با ایران را فرصتی برای بقای سیاسی خود بداند.
نتانیاهو بیش از هر چهره دیگری بر ترامپ تأثیر گذاشته است. او با وجود جنایت‌های گسترده در لبنان و فلسطین، توانایی خاصی در همراه کردن رئیس‌جمهور آمریکا با سیاست‌های رژیم صهیونیستی دارد. ایهود باراک یا دیگر چهره‌های سیاسی اسرائیل را نمی‌توان از نظر توانایی تأثیرگذاری بر ترامپ با نتانیاهو مقایسه کرد. به نظر می‌رسد آیزنکوت نیز توانایی نتانیاهو را برای همراه کردن ترامپ با اسرائیل ندارد و نمی‌تواند به همان شیوه از رئیس‌جمهور آمریکا علیه ایران استفاده کند.
بنابراین، به نفع ایران است که نتانیاهو از قدرت کنار برود و چهره‌ای مانند آیزنکوت جایگزین او شود. این تغییر می‌تواند بر معادلات سیاسی و امنیتی منطقه تأثیر بگذارد. در مجموع، با وجود ابهام در مسیر تحولات، مسئولان سیاسی و نظامیان ایران با تدبیر عمل می‌کنند و اقدامات مهمی در حوزه‌های هسته‌ای، موشکی و پدافندی در جریان است. حفظ اعتماد عمومی، اتحاد و انسجام داخلی و مدیریت دو ماه پیش رو می‌تواند در تعیین معادلات آینده نقش مهمی داشته باشد.