کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز؛ اهرم تازه بازدارندگی ایران

به گزارش گزارشِ هنر، تهدیدهای اخیر مقام‌های ایرانی درباره هدف قرار گرفتن کابل‌های زیردریایی اینترنت در تنگه هرمز، بار دیگر اهمیت این گذرگاه را در معادلات امنیتی منطقه برجسته کرده است. در پی افزایش تنش‌ها میان ایران، آمریکا و اسرائیل، مقام‌های ایرانی هشدار داده‌اند که در صورت حمله دوباره به زیرساخت‌های کشور، دامنه پاسخ احتمالی می‌تواند زیرساخت‌های ارتباطی و دیجیتال منطقه را نیز دربر بگیرد.

یداله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد در صورت هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های ایران، هفت کابل اصلی اینترنت در تنگه هرمز نیز ممکن است هدف قرار بگیرند. حسین محبی، سخنگوی سپاه، نیز با اشاره به عبور هفت کابل بزرگ اینترنت از زیر تنگه هرمز، درباره گسترش دامنه اهداف احتمالی هشدار داده است.

همچنین دو مقام ارشد امنیتی ایران در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز مدعی شده‌اند تهران برای هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی خلیج فارس در صورت ازسرگیری حملات آمریکا و اسرائیل، طرح‌هایی تدوین کرده است. با این حال، جزئیات عملیاتی این طرح‌ها و هویت هفت کابل مورد اشاره مقام‌های ایرانی منتشر نشده است.

کابل‌های اینترنت تنگه هرمز کدام‌اند؟

بررسی داده‌های شرکت پژوهشی تلجئوگرافی نشان می‌دهد سه سامانه فعال ارتباطی با نام‌های «فالکون»، «آسیا ـ آفریقا ـ اروپا ۱» و «گلف بریج اینترنشنال» از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

کابل فالکون یکی از سامانه‌های ارتباطی بین‌المللی منطقه است که از جمله از طریق ایستگاه‌های ساحلی بندرعباس و چابهار به شبکه ارتباطی جهان متصل می‌شود. این سامانه بخشی از ظرفیت انتقال داده میان کشورهای منطقه و شبکه‌های بین‌المللی را فراهم می‌کند.

سامانه «آسیا ـ آفریقا ـ اروپا ۱» یا AAE-1 نیز حدود ۲۵ هزار کیلومتر طول دارد و کشورهای آسیایی را از مسیر خاورمیانه و شمال آفریقا به اروپا متصل می‌کند. عمان، امارات، قطر و عربستان سعودی از جمله کشورهای دارای ایستگاه اتصال به این شبکه هستند.

کابل «گلف بریج اینترنشنال» یا GBI نیز برای تقویت ارتباطات بین‌المللی کشورهای حاشیه خلیج فارس توسعه یافته است. اختلال در این سامانه می‌تواند ظرفیت ارتباطی اپراتورها و شرکت‌های منطقه را کاهش دهد؛ هرچند گستره پیامدها به میزان استفاده از این مسیر و توان انتقال ترافیک به شبکه‌های جایگزین بستگی دارد.

سهم تنگه هرمز از اینترنت جهان چقدر است؟

کابل‌های زیردریایی فیبر نوری، زیرساخت اصلی انتقال داده میان کشورها و قاره‌ها هستند. برخلاف تصور رایج، اینترنت بین‌المللی به طور عمده از طریق ماهواره منتقل نمی‌شود و کابل‌های زیردریایی بخش اصلی تبادل داده در شبکه جهانی را بر دوش می‌کشند.

بر اساس ارقام اتحادیه بین‌المللی مخابرات که رویترز به آن استناد کرده است، حدود ۹۹ درصد ترافیک اینترنت جهان از طریق کابل‌های زیردریایی منتقل می‌شود. با این حال، این آمار به سهم مجموع کابل‌های زیردریایی در ارتباطات جهانی اشاره دارد، نه سهم تنگه هرمز.

آلن مادولین، مدیر تحقیقات تلجئوگرافی، به رویترز گفته است کمتر از یک درصد پهنای باند ارتباطات بین‌المللی از تنگه هرمز عبور می‌کند. بنابراین، آسیب به کابل‌های این گذرگاه شاید به معنای قطع اینترنت جهان نباشد، اما می‌تواند ارتباطات بین‌المللی کشورهای حاشیه خلیج فارس را با اختلال روبه‌رو کند.

قطع کابل‌های اینترنت چه پیامدهایی دارد؟

پیامد احتمالی آسیب به کابل‌های زیردریایی به تعداد کابل‌های قطع‌شده، ظرفیت شبکه‌های جایگزین و میزان وابستگی هر کشور به مسیرهای آسیب‌دیده بستگی دارد. قطع یک کابل با آسیب هم‌زمان به چند سامانه متفاوت است و نمی‌توان برای همه کشورها پیامد یکسانی در نظر گرفت.

در صورت کاهش ظرفیت ارتباطی، کاربران ممکن است با کندی اینترنت، افزایش تأخیر و اختلال در دسترسی به برخی خدمات خارجی روبه‌رو شوند. شرکت‌هایی که داده‌های خود را میان مراکز مختلف جابه‌جا می‌کنند نیز ممکن است برای حفظ ارتباطات خود با دشواری مواجه شوند.

بخش دیگری از پیامدها به خدمات مالی و اقتصاد دیجیتال مربوط می‌شود. بانک‌ها، سامانه‌های پرداخت، فروشگاه‌های اینترنتی و خدمات ابری برای تبادل اطلاعات و انجام فعالیت‌های روزمره به ارتباطات پایدار نیاز دارند. آسیب به کابل‌ها می‌تواند در صورت نبود ظرفیت جایگزین کافی، تراکنش‌های برخط و ارتباط میان مراکز داده را با تأخیر یا اختلال مواجه کند.

کشورهای حاشیه خلیج فارس در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در مراکز داده، رایانش ابری و زیرساخت‌های هوش مصنوعی انجام داده‌اند. ازاین‌رو، اختلال در مسیرهای ارتباطی نه‌تنها مسئله‌ای مربوط به دسترسی کاربران به اینترنت، بلکه خطری برای فعالیت‌های اقتصادی و خدمات دیجیتال این کشورها به شمار می‌رود.

با این حال، قطع کابل‌های زیردریایی به معنای خاموشی کامل اینترنت نیست. شبکه جهانی اینترنت از مسیرهای ارتباطی متعدد تشکیل شده و اپراتورها می‌توانند بخشی از ترافیک را به مسیرهای دیگر منتقل کنند. البته ظرفیت مسیرهای جایگزین ممکن است برای انتقال همه داده‌ها کافی نباشد و در نتیجه، کیفیت خدمات کاهش پیدا کند.

آیا کشورهای خلیج فارس مسیر جایگزین دارند؟

وابستگی کشورهای منطقه به کابل‌های عبوری از تنگه هرمز یکسان نیست. بر اساس تحلیل تلجئوگرافی، بحرین، کویت و قطر از مسیرهای ارتباطی زمینی از طریق عربستان سعودی نیز بهره می‌برند و کویت با عراق هم اتصال زمینی دارد. امارات نیز مسیرهای زمینی به کشورهای همسایه در اختیار دارد و بخشی از ایستگاه‌های اتصال کابل‌های زیردریایی آن در فجیره، در سمت دریای عمان، قرار گرفته‌اند.

در عربستان سعودی نیز بخش مهمی از ظرفیت کابل‌های بین‌المللی از ایستگاه‌های ساحل دریای سرخ تأمین می‌شود. این مسیرها می‌توانند در زمان اختلال، بخشی از ترافیک را جابه‌جا کنند؛ اما وجود مسیر جایگزین تضمینی برای حفظ سرعت و کیفیت عادی اینترنت نیست.

دریای سرخ نیز یکی از گذرگاه‌های مهم ارتباطی میان آسیا، اروپا و آفریقا به شمار می‌رود. بنابراین، آسیب هم‌زمان به چند مسیر ارتباطی در خلیج فارس و دریای سرخ می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه‌های جایگزین وارد کند و دامنه اختلال را گسترش دهد.

چرا تعمیر کابل‌های زیردریایی در جنگ دشوار است؟

آسیب به کابل‌های زیردریایی تنها آغاز مشکل است؛ زیرا بازگرداندن آن‌ها به مدار به کشتی‌های تخصصی، تجهیزات فنی و دسترسی ایمن به محل آسیب نیاز دارد.

بر اساس داده‌های تلجئوگرافی، سالانه حدود ۲۰۰ حادثه مربوط به کابل‌های زیردریایی در جهان رخ می‌دهد که بخش بزرگی از آن‌ها ناشی از فعالیت‌های دریایی مانند لنگر انداختن کشتی‌ها و عملیات ماهیگیری است. بسیاری از این آسیب‌ها در شرایط عادی قابل تعمیر هستند، اما وضعیت جنگی روند بازسازی را پیچیده‌تر می‌کند.

افزایش هزینه بیمه، محدودیت رفت‌وآمد کشتی‌های تعمیراتی، دشواری دریافت مجوز و خطر فعالیت در آب‌های ناامن می‌تواند زمان تعمیر را افزایش دهد. همچنین، اگر کشتی‌های تخصصی امکان فعالیت در منطقه را نداشته باشند، اختلال در ارتباطات ممکن است برای مدت بیشتری ادامه پیدا کند.

کابل‌های اینترنت؛ اهرم بازدارندگی یا گسترش دامنه جنگ؟

طرح موضوع کابل‌های اینترنت در کنار تأسیسات انرژی، پایگاه‌های نظامی و مراکز داده نشان می‌دهد که زیرساخت‌های ارتباطی نیز به بخشی از بحث‌های مربوط به پیامدهای جنگ احتمالی تبدیل شده‌اند. از نگاه راهبردی، تهدید این زیرساخت‌ها می‌تواند هزینه‌های اقتصادی درگیری را برای کشورهای منطقه و شرکت‌های فناوری افزایش دهد و نگرانی‌ها درباره گسترش جنگ را تشدید کند.

تنگه هرمز از نظر انتقال اینترنت بین‌المللی در مقیاس جهان سهم محدودی دارد، اما برای ارتباطات دیجیتال کشورهای حاشیه خلیج فارس اهمیت راهبردی دارد. به همین دلیل، هرگونه آسیب گسترده به کابل‌های این منطقه می‌تواند از سطح یک اختلال فنی فراتر برود و بر اقتصاد دیجیتال، خدمات مالی و ارتباطات منطقه اثر بگذارد؛ هرچند میزان این پیامدها بدون مشخص شدن کابل‌های آسیب‌دیده و وضعیت مسیرهای جایگزین قابل تعیین نیست.