راه ادامه دارد؛ قصه ناتمام خون و مقاومت
به گزارش گزارشِ هنر، گاهی واژه‌ها، سال‌ها پس از نوشته‌شدن، معنایی تازه پیدا می‌کنند؛ گویی زمان، لایه دیگری از حقیقت را بر آن‌ها می‌افزاید. پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی در پی شهادت یحیی سنوار، از همین...
به گزارش گزارشِ هنر، گاهی واژه‌ها، سال‌ها پس از نوشته‌شدن، معنایی تازه پیدا می‌کنند؛ گویی زمان، لایه دیگری از حقیقت را بر آن‌ها می‌افزاید. پیام رهبر شهید انقلاب اسلامی در پی شهادت یحیی سنوار، از همین دست است؛ پیامی که روزی در سوگ فرمانده‌ای فلسطینی نوشته شد و امروز، پس از شهادت آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رنگ‌وبویی دیگر یافته است. آن روز، رهبر شهید انقلاب از مجاهدی سخن می‌گفت که به یاران شهیدش پیوسته بود؛ امروز، نام ایشان نیز در کنار همان شهیدان قرار گرفته است و جمله «حماس زنده است و زنده خواهد ماند» معنایی فراتر از سیاست پیدا می‌کند.
آیت‌الله شهید سیدعلی خامنه‌ای در پیام ۲۸ مهر ۱۴۰۳، شهادت سنوار را برای جبهه مقاومت دردناک خواند، اما تأکید کرد که این جبهه با از دست دادن برجستگان خود از پیشروی بازنمی‌ماند. اکنون این پیام را می‌توان از زاویه‌ای تازه خواند؛ تأکیدی بر تداوم راه پس از فقدان رهبران که خود گوینده نیز به چهره‌های شهید آن پیوسته است.
شهادت سنوار؛ پایان یک فرماندهی یا آغاز آزمونی تازه؟
یحیی سنوار در شانزدهم اکتبر ۲۰۲۴، برابر با ۲۵ مهر ۱۴۰۳، در جریان درگیری با نیروهای ارتش رژیم صهیونیستی در منطقه تل‌السلطان رفح به شهادت رسید. او که پس از شهادت اسماعیل هنیه به ریاست دفتر سیاسی حماس رسیده بود، در واپسین ماه‌های زندگی خود در مرکز تحولات سیاسی و نظامی جنگ غزه قرار داشت.
رهبر شهید انقلاب در پیام خود نوشتند: «فقدان او برای جبهه مقاومت البتّه دردناک است، ولی این جبهه با شهادت برجستگانی چون شیخ احمد یاسین، فتحی شقاقی، رنتیسی و اسماعیل هنیّه از پیشروی باز نماند، با شهادت سنوار هم کمترین توقّفی نخواهد داشت؛ باذن الله.»
اشاره به رهبران پیشین، پایه اصلی استدلال پیام را شکل می‌دهد: حیات یک جریان را نمی‌توان تنها با سرنوشت رهبران آن سنجید. از دست دادن فرماندهان می‌تواند ضربه‌ای سنگین باشد، اما آینده یک جنبش به عوامل دیگری همچون ساختار تشکیلاتی، پایگاه اجتماعی و توان بازسازی رهبری نیز بستگی دارد.
«حماس زنده است»
جمله «حماس زنده است و زنده خواهد ماند» کانون اصلی پیام رهبر شهید انقلاب است. این عبارت، در کنار سوگواری برای سنوار، بر تفاوت میان حذف یک رهبر و پایان یافتن یک جریان تأکید دارد.
در زمان انتشار پیام، جنگ غزه و حملات گسترده رژیم صهیونیستی، آینده حماس را به یکی از موضوعات مهم تحولات منطقه تبدیل کرده بود. شهادت سنوار نیز به دلیل جایگاه او در ساختار این جنبش، افزون بر پیامدهای تشکیلاتی، اهمیت نمادین داشت.
با این حال، تداوم یک جنبش به معنای مصون‌ماندن آن از پیامدهای فقدان رهبران نیست. تغییر در رأس تشکیلات می‌تواند بر تصمیم‌گیری‌ها، روابط درونی و شیوه اداره آن اثر بگذارد. پیام رهبر انقلاب بر این نکته متمرکز است که چنین ضربه‌ای را نباید نشانه پایان یک جریان دانست.
از شیخ احمد یاسین تا اسماعیل هنیه؛ حلقه‌های یک تاریخ
رهبر شهید انقلاب در پیام خود از شیخ احمد یاسین، فتحی شقاقی، عبدالعزیز رنتیسی و اسماعیل هنیه نام بردند؛ چهره‌هایی که هر یک در دوره‌ای از تحولات فلسطین و حماس نقش داشته‌اند و کشته‌شدنشان بخشی از تاریخ این جریان را شکل داده است.
قرار گرفتن نام این افراد در کنار سنوار، روایتی از پیوستگی نسل‌های مبارز را ترسیم می‌کند. در این چارچوب، رهبران در پیشبرد اهداف یک جنبش نقش دارند، اما حیات آن به یک فرد محدود نمی‌شود. این همان برداشتی است که پیام با یادآوری تجربه‌های پیشین حماس بر آن تکیه دارد؛ هرچند میزان تداوم و توان فعالیت یک جریان، به شرایط سیاسی و میدانی نیز وابسته است.
یحیی سنوار؛ از سال‌های اسارت تا رهبری حماس
سنوار در سال ۱۹۶۲ در اردوگاه خان‌یونس و در خانواده‌ای آواره از شهر المجدل به دنیا آمد. او در دانشگاه اسلامی غزه زبان عربی خواند و فعالیت سیاسی خود را در محیط دانشجویی گسترش داد؛ مسیری که با بازداشت‌های مکرر از سوی نیروهای رژیم صهیونیستی همراه شد.
او در سال ۱۹۸۸ به زندان افتاد و تا سال ۲۰۱۱ در اسارت ماند. سنوار در زندان به یکی از چهره‌های تشکیلاتی حماس در میان اسیران تبدیل شد و زبان عبری آموخت. آزادی او در چارچوب توافق مبادله اسرا، موسوم به «وفاء الاحرار»، صورت گرفت؛ توافقی که به آزادی ۱۰۲۷ اسیر فلسطینی در برابر آزادی گلعاد شالیت، نظامی اسرائیلی، انجامید.
سنوار در سال ۲۰۱۷ ریاست حماس در نوار غزه را بر عهده گرفت و در سال ۲۰۲۱ برای دوره‌ای دیگر انتخاب شد. پس از شهادت اسماعیل هنیه در تهران، حماس در اوت ۲۰۲۴ او را به ریاست دفتر سیاسی این جنبش برگزید؛ تصمیمی که در میانه جنگ غزه، مسئولیت هدایت سیاسی جنبش را به رهبری مستقر در این منطقه سپرد.
تصاویر واپسین لحظات حضور سنوار در ساختمانی آسیب‌دیده در رفح، از جمله صحنه‌ای که او زخمی و در حال پرتاب تکه‌ای چوب به سوی پهپاد اسرائیلی دیده می‌شد، به یکی از تصاویر شناخته‌شده جنگ غزه تبدیل شد. این تصاویر، در کنار روایت زندگی او، به شکل‌گیری برداشت‌های گوناگون درباره آخرین لحظات فرمانده حماس انجامید.
حقیقتی که خون شهیدان آشکار کرد
درباره یحیی سنوار می‌گفتند در پناهگاه امن در کشورهای خارجی و همراه با خانواده پنهان شده و از میدان نبرد فاصله گرفته است؛ اما تصاویر واپسین لحظات زندگی‌اش، روایت دیگری را پیش چشم جهان گذاشت؛ مردی که در میدان ماند و تا آخرین نفس ایستاد.
درباره رهبر شهید انقلاب نیز همین روایت‌های دروغین را تکرار می‌کردند؛ می‌گفتند ایشان در پناهگاه و چند طبقه زیر زمین هستد و از میدان دور مانده‌اند، اما خبر شهادتشان در محل دفتر کارشان در بیت رهبری، پرده از این ادعاهای دروغین کنار زد.
تاریخ، گاهی با آخرین تصویر یک مرد، همه روایت‌های دروغین را فرو می‌ریزد؛ سنوار در میدان نبرد ایستاد و رهبر شهید در جایگاه خدمت و مسئولیت خود به شهادت رسید. آنان گمان می‌کردند با نسبت‌دادن پناهگاه و پنهان‌شدن، از شکوه ایستادگی این مردان می‌کاهند؛ غافل از آنکه خون شهید، رساتر از هر روایت است و راهی که با ایمان و ایستادگی پیموده شود، با شهادت به پایان نمی‌رسد.
«در کنار مجاهدان خواهیم ماند»؛ اعلام تداوم حمایت
رهبر شهید انقلاب در بخش پایانی پیام خود نوشت: «ما چون همیشه، در کنار مجاهدان و مبارزان بااخلاص خواهیم ماند؛ بتوفیق من الله و عونه.» او همچنین شهادت سنوار را به خانواده، همرزمان و دلبستگان جهاد فی‌سبیل‌الله تبریک و فقدانش را تسلیت گفت.
این بخش، موضع جمهوری اسلامی ایران درباره تداوم حمایت از مبارزان فلسطینی را روشن می‌کند. پیام از یک سو بر جایگاه سنوار و سنگینی فقدان او تأکید دارد و از سوی دیگر، با یادآوری تجربه رهبران پیشین، آینده حماس را به سرنوشت یک فرمانده گره نمی‌زند.
پیامی که با شهادت گوینده، معنایی تازه یافت
دو سال پس از شهادت یحیی سنوار، جمله «حماس زنده است و زنده خواهد ماند» همچنان مهم‌ترین عبارت این پیام است؛ جمله‌ای که اکنون در کنار شهادت رهبر شهید انقلاب، در افقی تازه خوانده می‌شود. آیت‌الله خامنه‌ای در آن روز از رهبرانی سخن می‌گفت که با شهادتشان، مسیر مقاومت متوقف نشد؛ امروز، خود ایشان نیز به جمع شهیدانی پیوسته‌اند که نامشان در تاریخ این جریان ثبت شده است.