خیانت به محیط زیست با تورهای گرانقیمت/ اصل ماجرا چیست؟
روزنامه همشهری نوشت: تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی از برخی تورهای فوقلاکچری طبیعتگردی، از انتقال چنین تجهیزاتی به دل طبیعت حکایت دارد؛ تورهایی که گاه با عنوان «اکوتوریسم» یا «گردشگری...
روزنامه همشهری نوشت: تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی از برخی تورهای فوقلاکچری طبیعتگردی، از انتقال چنین تجهیزاتی به دل طبیعت حکایت دارد؛ تورهایی که گاه با عنوان «اکوتوریسم» یا «گردشگری سبز» تبلیغ میشوند اما حضورشان میتواند با تخریب پوشش گیاهی و خاک، ایجاد مزاحمت برای حیاتوحش، افزایش خطر آتشسوزی و تولید پسماند همراه باشد.
با افزایش سفر به مناطق طبیعی در فصل تابستان، این پرسش جدیتر شده که مرز میان طبیعتگردی لوکس و آسیب به طبیعت کجاست؟
مسئله اصلی، رفتار گردشگران است
دبیر کمیته ملی طبیعتگردی و مسئول گردشگری سبز معتقد است مسئله اصلی «لاکچری بودن» تورها نیست، بلکه نوع رفتار گردشگران و میزان حرفهای بودن برگزارکنندگان است.
محمد جهانشاهی در گفتوگو با همشهری میگوید: «اصلاح این وضعیت نیازمند شکلگیری یک فرهنگ زیستمحیطی است؛ فرهنگی که از آگاهی آغاز و در نهایت به احساس مسئولیت نسبت به منابع طبیعی و زیستی منجر شود.» به اعتقاد او، یکی از ریشههای اصلی این مشکل، گستردگی سفرهای غیررسمی در کشور است. او میگوید: هرچند آمار دقیقی در این زمینه وجود ندارد، مقایسه عملکرد تورگردانها و آژانسهای مسافرتی با آمار مراکز رسمی اقامتی و جمعیت مسافران نشان میدهد بیش از ۹۵درصد سفرهای گردشگری کشور خارج از فرآیندهای رسمی انجام میشود؛ وضعیتی که بهگفته او، هم برای طبیعت و محیطزیست و هم از نظر فرهنگی و اجتماعی پیامدهای مخرب قابلتوجهی دارد. پیامد سفرهای غیرمسئولانه به تخریب طبیعت محدود نمیشود. بهگفته جهانشاهی، جوامع محلی و روستایی نیز در سالهای اخیر از رفتار برخی گردشگران گلایههای جدی داشتهاند؛ رفتارهایی که گاه با هنجارها و ملاحظات فرهنگی مناطق میزبان در تعارض است.
طبیعتگردی لوکس یا مصرف طبیعت؟
انتقال تجهیزات رفاهی به دل طبیعت زمانی به مسئله محیطزیستی تبدیل میشود که امکانات و نوع فعالیت گردشگران با ظرفیت و ویژگیهای مقصد سازگار نباشد. در واقع، مسئله صرفا لوکس بودن یک تور نیست، میزان مداخله در محیط طبیعی، نحوه تردد، ایجاد زیرساخت، تولید پسماند و مصرف منابعی مانند آب و انرژی نیز اهمیت دارد. بنابر گردشگری مسئولانه هر فعالیتی که برای ایجاد رفاه بیشتر در طبیعت انجام میشود باید با ظرفیت تحمل همان منطقه سنجیده شود.
پیامدهای زیستمحیطی تورهای فوقلاکچری
یک استاد دانشگاه و کارشناس گردشگری نسبت به پیامدهای زیستمحیطی تورهای فوقلاکچری هشدار میدهد. رحیم یعقوبپور در این رابطه به همشهری میگوید: «این روند طی سالهای اخیر بهصورت روزافزون گسترش یافته و بخشی از آن ناشی از تغییر نگرش جامعه، بهویژه جوانان و تأثیرپذیری آنها از رسانهها و فضای مجازی مانند اینستاگرام است. گردشگری ماجراجویانه و گردشگری در طبیعت، بهخودیخود فعالیتهایی آسیبزا نیستند اما اگر همراه با کنترل و نظارت نباشند، میتوانند از نظر فرهنگی، اجتماعی و زیست محیطی آثار مخربی ایجاد کنند.»
او تأکید میکند: «ممکن است تعداد افرادی که توانایی یا تمایل به تجربه این نوع گردشگری را دارند بسیار کم باشد اما آثار مخرب فعالیت یک نفر میتواند به اندازه آثار منفی تعداد بسیار بیشتری از گردشگران باشد. این نوع فعالیتها گاهی نیز از یک تجربه تفریحی به نوعی فخرفروشی تبدیل میشوند و بازنمایی آنها در شبکههای اجتماعی میتواند به ترویج این رفتارها منجر شود. مشکل اصلی این نیست که جوانان نباید هیجان و تجربههای جدید داشته باشند، بلکه مسئله، نبود تعریف مشخص، هدایت و نظارت کافی از سوی متولیان حوزه گردشگری، فرهنگی، اجتماعی و محیطزیست است.»